Gerrako bonbardaketak

Ikasleengan bultzatzen diren jarrerak:

• Gerrak zibilengan dituen ondorioen kontzientziazioa
• Bakearen aldeko konpromisoa
• Propagandaren eta desinformazioaren azterketa
• Oroimen kolektiboaren zaintza
• Artea memoria modura ulertzea
• Hausnarketa kritikoa eta balio demokratikoak garatzea.

Bideoa ikusi aurretik

Gaiaren aurkezpena egin. Ikasleen aurrezagutzak aktibatu, gisa honetako galderak eginez talde handian:

- Izan al da bonbardaketarik Euskal Herrian azken 100 urteetan?

- Zuen herrian gertatu al dira?

- Zergatik uste duzue bonbardatzen direla hiriak eta herriak?

- Nor izan ohi dira bonbardaketen biktimak?

- Zer egingo zenukete sirena bat entzun eta bonbardatzera doazela jakingo bazenute?

- Zuen ustez, zer gogoratuko du pertsona batek bizitza osoan zehar bizi izan duen gertakari gogor batetik?

- Zer irudi datorkizue burura “bonbardaketa” hitza entzutean?

- Zer izango litzateke zuentzat beldurgarriena aireko eraso batean?

- Gaur egun izaten al da bonbardaketarik? Non?

- Zer uste duzue sentituko duela haur batek lehen aldiz hegazkin bat bonbak botatzen ikusten duenean?

Bideoa ikusi bitartean

1. Bideoa ikusi aurretik zituzten aurrezagutzak eta bideoa ikusi bitartekoak alderatu, ea aurrez hitz egindakoarekin bat datozen.
2. Atentzioa eman dieten pasarteak gogoan hartu.
3. Ezagutzen ez dituzten hitzak, izenak edo erreferentziak apuntatu ditzatela. (Adib.: “sirena”, “errefujixo”, “kaza” ...)

 Bideoa behar adina aldiz ikusiko dute, informazioari ahalik eta etekin handiena ateratzeko.

Bideoa ikusi ondoren

1. Ziurtatu ulertu dutela Argitu zalantzak. 
2. Bideoari buruzko hausnarketak eta iritziak partekatu, talde(t)an:

- Zer gogoratzen zuten lekukoek hainbeste urte pasa eta gero?

- Nola zekiten herritarrek hegazkinak hurbiltzen ari zirela? Non babesten ziren?

- Zer sentituko zenukete 8-10 urteko haurra izanik egoera hori biziko bazenute?

- Zer antzekotasun aurki daitezke bideoan entzundakoaren eta gaur egungo gatazken artean?

- Zergatik babestu behar dira zibilak gerra batean?

3. Azken ekoizpena: Hainbat ekoizpen garatu daitezke. Hiru adibide eskaintzen dira hemen. Ikasleek horietako bat aukeratu dezakete edo ordezko bat proposatu, edo proposamen bat baino gehiago ere egin ditzakete.

• Bestearen azalean. Ikasleak 1937ko kazetari baten azalean jarriko dira eta Otxandioko bonbardaketaren kronika idatziko dute. Helburua ez da gaur egun dakiguna azaltzea, baizik eta une hartan herrian ikusiko lukeena kontatzea. 

• Lehenik eta behin, irakasleak Otxandioko bonbardaketaren testuingurua azalduko du:

 1936ko uztailaren 22an, Gerra Zibila hasi eta bost egunera, Otxandio bonbardatu zuen bando nazionalak. Gerra Zibileko lehenengo bonbardaketa izan zen. Jai eguna zen Otxandion eta jende asko zegoen kalean. Errioxatik abiatu ziren bi hegazkin eta, bertara heltzean, hegazkinetatik bandera errepublikanoak erakutsi zituzten jendearen arreta erakartzeko. Goizeko 9.30ak ziren eta Andikona plaza bonbardatu zuten bi hegazkinek, 70 metro baino gutxiagoko alturatik, eta bertan zeuden pertsonak zibilak (horietako asko umeak) zirela jakinda (Irujo Ametzaga, 2015). Sarraski hartan 61 pertsona hil ziren, tartean familia osoak.

 Ondoren, ikasleek hainbat iturri aztertuko dituzte egun horretan gertatu zena hobeto ulertzeko. Besteak beste, honako iturri hauetara jo dezakete:

Garai hartako (edo ondorengo) argazkiak.

eus-eko testigantzak. Adibidez, hau: Koldo Pildain (Otxandio, 1931).

Garai hartako egunkarietako berriak.

Adibidez, hau: El bombardeo de Otxandio según el general Salas. DEIA .

Materiala aztertu eta Otxandioko bonbardaketa zer izan zen ondo ulertu ondoren, ikasleek 1936ko kazetariak direla irudikatuko dute. Ikasle batek, adibidez, Bilboko egunkari bateko kazetariaren rola har dezake, Otxandioko gertaera izan eta ordu gutxira herrira joan dena gertatutakoa kontatzera. Beste ikasle bat, ordea, bertan jai-eguna pasatzen ari den kazetari baten lekuan jar daiteke, bonbardaketa nolakoa izan zen barrutik kontatzeko. Beste aukera herriko norbait elkarrizketatzea izan daiteke. Kazetari-rolean sartzeko, honako galderak egingo dizkiote beren buruari:

-        Zer aurkitu dut herrira iristean?

-        Nolakoak dira kaleak eta eraikinak?

-        Non dago herriko jendea?

-        Zer usaintzen da?

-        Zer gertatzen ari da momentu honetan eta nola garatzen da goiza?

-        Zer entzuten da inguruan?

-        Zer kontatzen dute lekukoek?

-        Zer sentitzen dut ikusten ari naizenaren aurrean?

-        Zer ondorio izan ditzake gaur gertatutakoak herrian?

Jarraian, gertaeraren kronika idatziko dute. Aurreko galderen erantzunak erabil ditzakete horretarako ere. Kronikak amaitutakoan, ikasleek talde txikitan elkartu eta irakurri egingo dituzte. Ondoren, gertaerak egokien transmititzen dituztenak aukeratu eta talde handian partekatuko dira.

 Amaitzeko, irakaslearekin hausnarketa gidatu bat egingo dute. Ikasleek historia ez dela datu eta data multzo bat soilik ulertzea da helburua; gertakari historikoen atzean pertsonen bizipenak, emozioak, oroitzapenak eta dramak daudela ikusiko dute lanketa honi esker. Era berean, testigantzek eta kazetaritzak memoria historikoa eraikitzeko duten garrantziaz ere jabetuko dira, eta bonbardaketa baten ondorioak zibilen eguneroko bizitzan nola eragiten duten hobeto ulertuko dute. 

Zer informazio ematen dute iturri historikoek?

Zer ekarpen egiten du testigantza batek. datu historiko hutsek ematen ez dutena?

Zer zailtasun izan dituzue garai hartako kazetari baten ikuspegia hartzeko?

Nola aldatzen da gertakari bera lekuko baten edo historialari baten begietatik kontatzen denean?

• Sormena lagun. Ikasleek Pablo Picassoren Guernica obra landuko dute proposamen honetan. Helburuak honako hauek izango dira: margolanaren esanahia ulertzea, sinboloak interpretatzea, bonbardaketen giza ondorioetan sakontzea, enpatia lantzea eta artea memoria historikoaren transmisiorako tresna gisa erabiltzea. 

Hasteko, irakasleak obraren testuingurua azalduko die ikasleei eta denen artean bertan dauden elementuak identifikatzen joango dira: hilñdako haurra besoetan duen ama, zaldia, erretzen ari den emakumea, leihotik ikusten den emakumea, sua, bonbilla bat, zezena, gizona etzanda...

Ikasleak, 5-6 pertsonako taldetan, galdera hauek modu objektiboan erantzuten saiatuko dira. Horretarako, dokumentazio-lana egin beharko dute, eta sarean informazioa bilatu, Picassoren obrako elementu, pertsona eta animalia guztiak ulertzeko.

Zer sentitzen duzue koadroa ikusita?

Zer sentsazio ematen dute koloreek?

Zergatik da beltza, zuria eta grisa?

Zein pertsonaia edo animalia iruditzen zaizue tristeena?

Zer sentimendu transmititzen du bakoitzak?

Zer da koadroak kontatzen duena?

Zergatik aukeratuko zituen Picassok elementu horiek?

Taldeko ikaskide bakoitzak koadroko pertsonaia edo elementu bat aukeratuko du. Gainera, batek narratzaile-lanak egingo ditu. Helburu nagusia koadroari ahotsa ematea izango da. Horretarako, bakarrizketak idatziko dituzte lehen pertsonan. Ez dute gertatutakoa deskribatu bakarrik; pertsonaiak sentitzen eta pentsatzen duena adierazten saiatu beharko dira. Adibidez:

"Ama naiz. Nire haurra besoetan daukat. Ez dut ulertzen zer gertatu den. Duela ordu batzuk azokan geunden. Orain dena da kea, sua eta oihuak. Jendea korrika dabil alde guztietara, baina nik ez dut inora joan nahi. Nire mundua hemen amaitu da."

Gelako argiak apaldu eta koadroa proiektatuko da. Ikasleek banan-banan beren bakarrizketak irakurriko dituzte, irakasleak koadroko pertsonaia bakoitza argiztatzen duen bitartean. Horrela, pixkanaka, koadroko pertsonaia eta elementu guztien ahotsak osatuko dira.

Amaitzeko, hausnarketarako galdera bat: Zergatik bihurtu da Gernika gerrarenaurkako ikur unibertsala?

• Iritzia eman. Historian zehar (eta gaur egun ere halaxe jarraitzen dute) helburu militarrak lortzeko tresna gisa justifikatuta erabiltzen dira askotan aireko erasoak. Ikasleek bonbardaketen inguruko gogoeta- edo iritzi-testu bat idatziko dute, euren iritzia modu arrazoituan emanez. Informazio-iturriak erabiltzeaz gain, pentsamendu kritikoa eta idatzizko adierazpena garatuko dituzte.

  Galdera orokor bati erantzunez osatu beharko dute gogoeta hori. Honako irizpideak eta baldintzak jarraitu beharko dituzte:

Galdera: Inoiz justifika al daitezke bonbardaketak?

Irizpideak eta baldintzak:

300-400 hitzeko iritzi-testua idaztea.

Iturri ezberdinak kontsultatzea.

Gutxienez hiru argudio erabiltzea.

Iritzi bat argudio historikoekin eta adibide zehatzekin lotzea.

Hausnarketa pertsonal batekin bukatzea.

Idazlanak amaitutakoan, nahi duten ikasleek beren hausnarketaren pasarte bat irakurriko dute gelan. Ondoren, elkarrizketa labur bat egingo da, iritzi desberdinak entzun eta errespetuz kontrastatzeko. Helburua ez da adostasun batera iristea, baizik eta argumentuak entzuten, aztertzen eta modu kritikoan baloratzen ikastea.

4. Ekoizpena partekatzea. Ahozko aurkezpenak, aurkezpen artistikoak, antzezpena, idatzizko gogoetak eta hausnarketa pertsonalak egingo dituzte ikasleak.

Ebaluazio-irizpideak

Unitate didaktiko honen ebaluazioak izaera jarraitua, hezigarria eta integrala izango du. Helburua ez da soilik ikasleek azken emaitza batean lortutakoa baloratzea, baizik eta ikaskuntza-prozesu osoan zehar egindako aurrerapena identifikatzea eta ikasle bakoitzari bere ikaskuntza hobetzeko orientabideak eskaintzea.

Horretarako, ebaluazioa hiru ikuspegitatik ulertuko da: ikasleen ikaskuntzaren ebaluazioa, irakaskuntza-prozesuaren ebaluazioa eta unitate didaktikoaren ebaluazioa.

Ikasleen ikaskuntzaren ebaluazioa

Ikasleen ikaskuntza hiru unetan baloratuko da: hasieran, garapenean eta amaieran.

Hasierako ebaluazioaren helburua ikasleen aurretiazko ezagutzak, interesak, aurreiritziak eta gaiaren inguruko bizipenak ezagutzea izango da. Horretarako, unitate bakoitzaren hasieran proposatutako galdera-sortak, ideia-jasa, ahozko elkarrizketak eta hausnarketa laburrak erabiliko dira.

Prozesuko ebaluazioa unitate osoan zehar egingo da. Irakasleak ikasleen parte-hartzea, lankidetza, ikerketa-prozesua, ahozko zein idatzizko adierazpena, iturri historikoen erabilera eta pentsamendu kritikoa behatuko ditu. Aldi berean, ikasleei etengabeko feedbacka emango zaie, beren ikaskuntza hobetzen joan daitezen.

Amaierako ebaluazioan, unitate bakoitzean egindako azken ekoizpenak eta aurkezpenak baloratuko dira. Ez da produktu finala soilik kontuan hartuko; prozesuan izandako bilakaera, lankidetza, autonomia eta hausnarketa-gaitasuna ere ebaluatuko dira.

Ebaluazio hori egiteko hainbat tresna erabiliko dira:

• Behaketa sistematikoa.
• Kontrol-zerrendak.
• Errubrikak.
• Talde-lanen eta ahozko aurkezpenen balorazioa.
• Ikasleen koadernoa eta jarduera idatziak.
• Autoebaluazioa eta koebaluazioa.

Autoebaluazioaren bidez, ikasleek beren ikaskuntzaren inguruan hausnartuko dute. Horretarako, unitate bakoitzaren amaieran galdera labur batzuei erantzungo diete, hala nola: Zer ikasi dut? Zer egin dut ondo? Zer hobetu dezaket?

Koebaluazioaren bidez, berriz, talde-lanetan parte hartu duten ikasleek elkarren ekarpena baloratuko dute aurrez adostutako irizpideen arabera (parte-hartzea, errespetua, lankidetza, komunikazioa eta ardura).

Irakaskuntza-prozesuaren ebaluazioa

Ebaluazioak irakaslearen jarduna ere barne hartuko du. Unitate didaktikoaren amaieran, irakasleak bere esku-hartzea aztertuko du, egindako plangintzaren egokitasuna eta erabilitako metodologiaren eraginkortasuna baloratuz.

Horretarako, honako alderdi hauek hartuko dira kontuan:

• Helburu didaktikoak eta konpetentziak lortu diren.
• Proposatutako jarduerek ikasleen interesa eta motibazioa piztu duten.
• Denboraren antolaketa egokia izan den.
• Erabilitako baliabide didaktikoak (Ahotsak.eus-eko testigantzak, ikus-entzunezko materialak, dokumentuak, mapak eta bestelako baliabideak) erabilgarriak izan diren.
• Ikasleen behar anitzei erantzuteko neurriak nahikoak izan diren.
• Erabilitako ebaluazio-tresnek ikasleen ikaskuntza modu egokian islatu duten.

Hausnarketa hori irakaslearen autoebaluazio-fitxa baten bidez jasoko da, hurrengo ikasturteetan unitatea hobetzeko proposamenak egiteko.

Unitate didaktikoaren ebaluazioa

Azkenik, unitate didaktikoaren beraren balorazioa egingo da. Horretarako, ikasleen iritzia ere kontuan hartuko da galdetegi labur baten bidez. Galdetegi horretan, jardueren interesa, zailtasun-maila, motibazioa, erabilgarritasuna eta proposamen metodologikoaren egokitasuna baloratuko dituzte.

Lortutako informazio guztia (ikasleen emaitzak, irakaslearen autoebaluazioa eta ikasleen iritzia) batera aztertuko da, etorkizunean unitate didaktikoa egokitzeko eta hobetzeko.

Ebaluazio-tresnen laburpena