Nafar-lapurtarra

Lapurdiko eta Nafarroa Behereko hizkeren arteko aldea txikia denez, multzo berean sartu ohi dira: nafar-lapurtera. Euskalki horren ezaugarrien erakusle diren adibideekin osatu dugu bideoa.

Mailak: DBH

Proiektuak: EIMA 2.0. Herritarren ahotsak: transmisioa ikasgelan

Ikasgaiak: Euskara eta literatura

Gaiak: Euskara

0 puntu 5 izarreko maximotik
0 iritzi guztira

Angèle Mendiburu (Makea, 1931): Etorri nizalaik, Baionan, merkatüan, entzuten zinuen asko eskuaraz eta kaskoinez.

Manex Lanatua (Ahatsa, 1948): Mundua dena, hemen, inguruko…genuen jende guzia eskuaraz mintzo zen. Eskuara mintzo zuten. [Denak?] Denak, denak, denak, denak.

Angèle Mendiburu: Eta horgo, Baiona ttipiko denda gehienetan eskualdunak ginen. Ba, ba. Harategiak ala bolanjerian eta…ala ondoan zen “Guyenne Gascogne” deitzen zen lehenao, han ere eskualdunak ziren. Eta bolanjerian ere, hiruetaik biak eskualdunak ziren.

Manex Lanatua: Orai ez da batere gauza bera. Orai hemen berean, Ahatsan berean, eskualdunak gira minorian. Hori da. Eta lehenago kanpotarra zen minorian, bakar batzuk besterik ez ziren. Beraz, hek, haiek—nik ezagutzen ditut zonbait— haiek euskara ikasten zuten. Euskara ikasten zuten, beharrezkoa zen, ez zuen beste nehork mintzatzen frantsesik eta.

Gratien Jocou (Beskoitze, 1935): Haurrak ginelaik, guk katixima eskuaraz ikasten ginian. Eta bazitüan bizpalau familia, aite-ta-amak ez baitzien eskualdunak, hek frantsesez egiten zuten bere katixima.

Xelextin Saroiberri (Urepele, 1919): Eskuaraz mintzatzen ginen elgarren artian, nahiago giniin ba frantsesez baino! Ez gainakin biziki frantsesa eta eskuaraz usatiak ginen, ta bai... Hartako, ez baiginen gero untsa segitzen eskolan, aizu, frantsesa ez giniin untsa egiten ta. Nahi zuten ikastia're, doaika, hareatik ez ginuzten uzten, hareatik.

Zelie Haranberri (Izura, 1929): Ta hor´e punizione bazinian eskuaraz ari izanik. Hola zun ordian. Moda. Ez zun euskaraik egiten ahal, ordian frantsesa behar zin.

Manex Lanatua: Ni oroitzen naiz eskolan, nik ere ukan dut, e. Hemen arbela bat ezartzen zidaten eta idatzia zen: “Je suis basque, je suis bête”E? “Eskualduna naiz, zozoa naiz”. Ikusten duzu? Eskuara mintzatzen ginuelakotz.

Xelextin Saroiberri: Eskuaraz mintzatzia bera gaizki zen. Punitzen gintuzten. A, ba, ba, ba.

Erramun Negelua (Gamarte, 1935): Geo hantik atera ta gu elgarrekin eskuaraz ari ginen! Ba, bistan dena!

Extefana Irastorza (Hendaia, 1925): “Ama, baduzu kadira bat jartzeko?” ta “Ba. Zertako?” ta “Jar zaite. Eskolan eskuaraz erakutsiko dut!”, “Aaa. Zuk eskuaraz erakutsiko duzu eskolan?? Eta ni "punni" egon naiz eskuaraz hitz bat in nuelako?" Eta orduan, nere buruan baitan, nere baitan, pasa zen zerbeit "A! horra zure norbeit… —ez, ez nuen hola pentsatu—, hi ere norbeit bahitzela hire eskuararekin!"

Maddi Sarasua (Itsasu, 1995): Eta gauza da, Itsasun pasa dena… Bon, denetan pasa dena ene ustez, e, mais generazio batek, hain gaizki ikusia zen, debekatua eskoletan ta hola, galdu duela euskara eta hartu duela usaia mintzatzeko frantsesez. Eta bai etxeetan ere transmisio hori etena izan da.

Extefana Irastorza: Gue ondotik ez da eskuara xaharrik gehio, e! Nik’e nahasten ditut hitz batzuek. Gaztiekin edo irratiakin edo…

Emile Larre (Baigorri, 1926): Ta luzaidar guziekin ni eskuaraz ai nuk. Baina han nizalaik, jin kazeta(r)en erosten jin dadila beste luzaidar bat, beren artian ez dek eskuaraik adituko. Eta eskuara enekin nik bezala badakie! Eta ene eskuara bera die! Gogorra da, e, hori. Izigarri. Plazaratze hori edo… Gero, han gutiago direlakotz edo urrungo herri bat direlakotz…

Maddi Sarasua: Ikasi dutenek ikasi dute ainitzetan edo ikastolan… Adibidez, guk ikastolan ikasi dugun euskalkia, beraz, ez da itsasuarra, eta amak ere ikasi duena, be ez da izan… Enfin. Ta beste batzuk halere atxiki dute etxean baserriko hizkuntza eta hoiek badute, gazte hoiek… Gaur egun, halere, badira, bai, holako batzuk badutenak euskara etxeko hori, mais biziki desberdina da ikastolan ikasi dugunaen…

Joaquin Arizaga (Biriatu, 1929): Nik uste normal da ikastolan eskuara jartzia. Orai, [ni berzela zein da?] Bestela, Bilbaora joaten baze, ez duzu deus konprenituko, nik behinpin ez dut asko ingo, ta zuk ezta, ta Xuberora joaten banaiz'e ez!

Emile Larre: “Euskara” hitza bera. Ba, hori ere jadanik eta... zer artian, reboluzione artian. “ Ze? Gu eskualdunak gira nornahi baino gehiao! Hori aitu diau beti! Ze…? Eta ez dugu deus´e… Gu baino eskualdunagorik nehor ez da!”. “Ba, bainan Eskual Herria ez da hemen fini”.

Joaquin Arizaga: Nahi badugu eskuara bat izan, behar dugu denak igual ikasi! Ez?

Extefana Irastorza: Eskuara behar baldin badugu betu, bon, utzi behar da jakintsuneri edo responsabilitatia duteneri, mais, nik... eta gustura egiten dut eskuara xaharra... eskuara xaharren errespetua ere izaitia. Zeren nere aitak nere eskuaran... nik aita ta amakin ikasi dut eskuara, eta gero ikusten dut baditugula hitz anitz galduak.

Jean Haritxelar (Baigorri, 1923): Bakotxak badu bere zera, bere euskalkia. Bainan elgarrekin ari gara. Eta hor nik uste dut badela holako erakaspen bat: jenden artean hizkuntza bat, bakotxak baduelarik beste hizkuntza —enfin, euskalkia—. Eta bere euskalkia atxikitzen duela.

Samuel Biscay (Aiherra, 1988) eta Leire Barbier (Aiherra, 1988):

- Samuel: Gure hitz…

- Leire: Bai, ari naiz pentsatzen…

- Samuel: “Untsa”.

- Leire: Zuk “untsa”?

- Nik “untsa” beti.

- Elkarrizketatzailea: “Untsa” asko esaten duzu?

- Untsa. Nik beti. Untsa. Be Aiherran [...] hasi ginuen parezkatzea hori nuen lehenik… enfin, bitxi egin […]. Nik “untsa” beti […] eta beraiek “untsa” ez ulertzen. Haientzat “untsa” da arrunt iparraldea bakarrik. Enfin. Eta ene ustez… Nik uste nuen “untsa” denek ulertzen zutela.

Extefana Irastorza: Hor jaten... jarrita dien toki hori, guk “ipularra” deitzen dugu.
“Ipularra”. Nun da killua? Ipularrian. Bon. Ipularra. "Sorropila" zonbeitek, guk "ipularra", lehenoko eskuara xaharrian.

Leon Telletxea (Urruña, 1925): Biziki… Ba, pollita zait Hazparne aldekua, la région de Hazparne. Horko eskuara gustatzen zait, Nabarrekoa baiño gehio. Horra. “Zetako?” errain nauzu. Ez dakit. Nere beharrietako… [Goxuago?] Ba, Hazparren aldekua.

Mixel Sainte-Marie (Landibarre, 1926): Hazparnekua. Hazparnekua hootako hobena, e. Ba. Enetako. […] Guria hobena.

Leon Arambel (Aldude, 1932): Bazien saratarrak. Hek… hek eskuara guria baino pollitagoa iruditzen, e. Ba. [Politxao?] Politxao. [Bada guria baino pollitagorik oraino?] Ba, alderdi hartakuak… ene iduriko, e! Ene iduriko.

Mixel Sainte-Marie: Amikuzek badu bere hizkuntza bat berexa, e. Ta Landibarren ez da biziki pratikatzen, e. Ez. Donapaleuk… Donapaleutik harat Amikuze. Guk nahiago dugu Garazikua. Garazi eta Hazparne.

Pierre Etxeleku (Arbona, 1923): Bo, finitzeko, eskuarak segi dadiela hola, behar den bezala, eta hemengo usaiak segi daitziela.

Utzi zure ekarpena

Gipuzkoako aldundia Kutxa Eusko Jaularitza