Umeen erbesteratzea

Ikasleengan bultzatzen diren jarrerak:

• Balio demokratikoak ezagutzeko gogoa
• Justizia soziala bultzatzeko nahia
• Elkartasun internazionala ulertzea
• Historia gertutik ikusteko gaitasuna (ikuspegi pertsonaletik)
• Gizartearen arduraren eta elkartasunaren garrantzia
• Gertakarien eta haien ondorioen jakintza
• Gure historia ezagutzeko interesa piztea
• Informazio-iturriak bilatzen eta aukeratzen jakitea
• Testigantzen eta dokumentuen bidezko ikerketa-trebetasuna
• Hausnarketa pertsonala

Bideoa ikusi aurretik

Gaiaren aurkezpena egin. Ikasleen aurrezagutzak aktibatu, gisa honetako galderak eginez talde handian:

- Zergatik erabaki dezake familia batek bere seme-alabak bakarrik bidaltzea beste herrialde batera?

- Nora uste duzue joan zirela Euskal Herriko haurrak 1936an?

- Zer dakizue "Habana" barkuaren edo "gerrako umeen" inguruan?

- Zer uste duzue gertatzen zela haurrak helmugara iritsitakoan?

- Zer da zuentzat “erbestea”?

- Zer uste duzue sentitzen zutela familia utzita joaten ziren haurrek eta gurasoek?

- Nola imajinatzen duzue izango zela 1936an barku batean joatea familia utzita? Eta gaur egun?

- Zure familian edo inguruan inork kontatu al dizue gerrako edo ihesaldiko pasadizorik?

- Behatu irudietan gurasoen eta umeen agurrak: nolakoa da giroa?

Bideoa ikusi bitartean

1. Bideoa ikusi aurretik zituzten aurrezagutzak eta bideoa ikusi bitartekoak alderatu, ea aurrez hitz egindakoarekin bat datozen.
2. Atentzioa eman dieten pasarteak gogoan hartu.
3. Ezagutzen ez dituzten hitzak, izenak edo erreferentziak apuntatu ditzatela. (Adib.: “kolonia”, “Habana barkua”, “txartela ipini”, “tirste baina ondo”, ...)

 Bideoa behar adina aldiz ikusiko dute, informazioari ahalik eta etekin handiena ateratzeko.

Bideoa ikusi ondoren

1. Ziurtatu ulertu dutela Argitu zalantzak. 
2. Bideoari buruzko hausnarketak eta iritziak partekatu, talde(t)an:

- Nola sentitu zarete bideoa ikustean?

- Zer ondorio psikologiko eta emozional ekar ditzake horrelako esperientzia batek?

- Ba al dago halako ihesaldi edo ebakuazio kasurik zuen herriko historian?

- Zer antzekotasun daude gaur egungo iheslarien eta bideoan agertzen diren haurren artean?

- Nola uste duzue aldatu dela erbesteratzeko modua garai hartatik hona?

- Zer iruditu zaizue umeek euren kabuz (maindireekin) espazioak banatzearen kontua?

- Nola deskribatzen dute harrera-familiekiko harremana?

- Zer sentipen eragiten dizue "Frantziako amak" umea ez soltatzeko zuen asmoak?

3. Azken ekoizpena: Hainbat ekoizpen garatu daitezke. Hiru adibide eskaintzen dira hemen. Ikasleek horietako bat aukeratu dezakete edo ordezko bat proposatu, edo proposamen bat baino gehiago ere egin ditzakete.

• Bestearen azalean. Testigantza errealen bidez bizitzako esperientzia traumatiko batean murgiltzea, enpatia sustatzea eta emozioak ulertzea da proposamen honen helburua. Ikasleek 2012ko abenduan argitaratu zen 15 minutuko  "Hárek umiak” dokumentala ikusiko dute.

Dokumentala ikusi aurretik, irakasleak azalpen txiki bat emango du. Dokumentaleko protagonistak adinekoak diren arren, kontatzen dutena haurrak zirenekoa dela azpimarratuko da.

Ikus-entzunezkoaren hitz-gakoak idatziko dituzte ikasleek koadernoan,kontzeptualak (gaiarekin lotutakoak) eta baita emozioei lotutakoak ere (tristura, beldurra, harrera, hizkuntza…). Jarraian, dokumentaleko une bat aukeratzeko eskatuko zaie (portuko agurra, kanpamentuak, gutunak etxera, itzulera…), hausnartu dezaten. Azkenik, 1937ko gerrako ume baten tokian jarrita, gutun bat idatziko diote 80 urteko euren buruari. Honako galdera hauek lagungarri izan daitezke gutuna idazteko:

Gutunak idatzi ondoren, anominoak izango diren bi papertxotan idatziko dituzte, batetik, dokumentalak sortu dien sentimendu nagusia (bat baino gehiago izan daiteke) eta, bestetik, gutuna idaztean burura etorri zaien ideia garrantzitsu bat.

Paper guztiak kaxa batean sartuko dituzte eta irakasleak irakurriko ditu ozenki, gela osoak elkarrekin hausnartzeko eta ikasleen intimitate emozionala errespetatzeko.

• Gaur egunera begira. Ikasleek munduan gertatzen diren deserriratze-egoerak (historikoak eta gaur egunekoak) ulertzea eta konparatzea da proposamen honen helburua. Irakasleak saio teoriko motz bat emango du garai bateko eta gaur egungo erbesteratzeen inguruan, argazkien laguntzaz. Ondoren, talde txikitan, ikasleek bina adibide aukeratu, ikertu eta konparatuko dituzte. 

Ikasleak zazpi taldetan banatuko dira eta dokumental txiki bat (2-3 minutukoa) egingo dute, erbesteratze historiko bat eta gaur egungo kanpamentu bat konparatuz:

• 1937ko euskal haurren erbestealdia Europan Vs. Bidi bidi
• Irlandarren deserriratzea Vs. Za’atri (Siria-Jordania)
• Juduen deserriratzea Vs. Cox’s Bazar (Rohingyak Bangladeshen)
• Espainiako errepublikazaleak Mexikon Vs. Palestinako kanpamentuak
• Vietnam Boat People Vs. Bekaa Harana
• Hungariako altxamendua Vs. Um Rakuba
• Greziarren erbestealdia Jalozai (Afganistan Pakistan)

Dokumental laburrerako gidoiak beti bi dimentsio izango ditu: garai batekoa eta gaur egunekoa. Hona hemen gidoia egiteko txantiloi bat: 

Dokumental laburraren aurkezpena egiteko ikus-entzunezko formatua erabiliko dute. Hau da, irudiez eta testu laburrez osatutako off-eko ahotsak erabiliko dituzte. Bideoak gehienez 2-3 minutukoak izango dira.

Ez dira ebaluatuko bideoaren arlo teknikoak, baizik eta ikerketaren sakontasuna, konparaketa egokiak eta mezu humanitarioak.

Amaitzeko, talde bakoitzak bere dokumentala aurkeztu ondoren, horman egongo den mapa handi batean bi erbeste lekuak kokatuko dituzte, eta irakasleak gidatutako hausnarketa egingo dute:

- Zergatik ziren irekiagoak herrialdeak lehen?

- Zer aldatu da geopolitikan eta mugen politikan?

- Zer ikasi dezakegu erbesteratze humanitarioetatik gaurko egoerari begira?

- Zer egingo zenuke zure herrian edo inguruan erbesteratu-kanpamentu bat balego?

• Testigantza bila. Margarita Murgizu Azurmendi irakaslearen pasarte batzuk entzungo dituzte ikasleek Ahotsak.eus webgunean. Margarita atzerrira joan zen gerra garaian euskal haurrekin batera. Haren bizipen pertsonalak ezagutzea eta haur horien egoera ulertzea izango da proposamen honen helburua.

1. Bilboko bonbadaketa; erbestera joan beharra
2. Erbesterako bidea bakarrik egin beharra
3. Erbesterako bidea: Frantziako egonaldia
4. Erbestealdia: umeekin izandako gertaerak
5. Erbesterako bidea: Belgika; bertakoen harrera
6. Belgikako erbestealdia: familietan eta "La Concordia" ofizinan lanean
7. Gerrako umeak: erbestetik etxerako bidea
8. Euskaldunen laguntasuna erbestean
9. Atzerrian bizi ziren euskaldunen laguntza erbesteratuei
10. Erbestetik itzulera: hutsetik hasi beharra

Pasarte bakoitza arretaz entzun ondoren, Margaritaren tokian jarriko dira ikasleak eta, enpatia erabiliz, galdera batzuk erantzungo dituzte. Ez da Margaritak esaten duena hitzez hitz idatzi behar; egoera bakoitza nola bizi izan zuen ulertu beharko dute ikasleek. Hona hemen pasarte bakoitzerako erabil ditzaketen galderak:

Galderak erantzun ondoren, beste bi galdera hauei ere erantzungo diete, hausnarketa gisa. Idatzia pertsonala izango da eta ez dute gelakideen aurrean irakurri beharrik. Hala ere, norbaitek irakurri nahi badu, aukera emango zaio.

- Zein da Margarita Murgizuren bizipenen artetik gehien hunkitu zaituzten pasartea? Zergatik?

- Zein da gaur egunera ekar dezakegun ikasgai nagusia, gerratik ihesi joandako haurren eta hezitzaileen inguruan?

- Prest egongo al zinatekete Margariitak egindako esfortzua egiteko eta haurrekin erbestera joateko?

4. Ekoizpena partekatzea. Ahozko aurkezpenak, aurkezpen artistikoak, idatzizko gogoetak eta hausnarketa pertsonalak egingo dituzte ikasleak.

Ebaluazio-irizpideak

Unitate didaktiko honen ebaluazioak izaera jarraitua, hezigarria eta integrala izango du. Helburua ez da soilik ikasleek azken emaitza batean lortutakoa baloratzea, baizik eta ikaskuntza-prozesu osoan zehar egindako aurrerapena identifikatzea eta ikasle bakoitzari bere ikaskuntza hobetzeko orientabideak eskaintzea.

Horretarako, ebaluazioa hiru ikuspegitatik ulertuko da: ikasleen ikaskuntzaren ebaluazioa, irakaskuntza-prozesuaren ebaluazioa eta unitate didaktikoaren ebaluazioa.

Ikasleen ikaskuntzaren ebaluazioa

Ikasleen ikaskuntza hiru unetan baloratuko da: hasieran, garapenean eta amaieran.

Hasierako ebaluazioaren helburua ikasleen aurretiazko ezagutzak, interesak, aurreiritziak eta gaiaren inguruko bizipenak ezagutzea izango da. Horretarako, unitate bakoitzaren hasieran proposatutako galdera-sortak, ideia-jasa, ahozko elkarrizketak eta hausnarketa laburrak erabiliko dira.

Prozesuko ebaluazioa unitate osoan zehar egingo da. Irakasleak ikasleen parte-hartzea, lankidetza, ikerketa-prozesua, ahozko zein idatzizko adierazpena, iturri historikoen erabilera eta pentsamendu kritikoa behatuko ditu. Aldi berean, ikasleei etengabeko feedbacka emango zaie, beren ikaskuntza hobetzen joan daitezen.

Amaierako ebaluazioan, unitate bakoitzean egindako azken ekoizpenak eta aurkezpenak baloratuko dira. Ez da produktu finala soilik kontuan hartuko; prozesuan izandako bilakaera, lankidetza, autonomia eta hausnarketa-gaitasuna ere ebaluatuko dira.

Ebaluazio hori egiteko hainbat tresna erabiliko dira:

• Behaketa sistematikoa.
• Kontrol-zerrendak.
• Errubrikak.
• Talde-lanen eta ahozko aurkezpenen balorazioa.
• Ikasleen koadernoa eta jarduera idatziak.
• Autoebaluazioa eta koebaluazioa.

Autoebaluazioaren bidez, ikasleek beren ikaskuntzaren inguruan hausnartuko dute. Horretarako, unitate bakoitzaren amaieran galdera labur batzuei erantzungo diete, hala nola: Zer ikasi dut? Zer egin dut ondo? Zer hobetu dezaket?

Koebaluazioaren bidez, berriz, talde-lanetan parte hartu duten ikasleek elkarren ekarpena baloratuko dute aurrez adostutako irizpideen arabera (parte-hartzea, errespetua, lankidetza, komunikazioa eta ardura).

Irakaskuntza-prozesuaren ebaluazioa

Ebaluazioak irakaslearen jarduna ere barne hartuko du. Unitate didaktikoaren amaieran, irakasleak bere esku-hartzea aztertuko du, egindako plangintzaren egokitasuna eta erabilitako metodologiaren eraginkortasuna baloratuz.

Horretarako, honako alderdi hauek hartuko dira kontuan:

• Helburu didaktikoak eta konpetentziak lortu diren.
• Proposatutako jarduerek ikasleen interesa eta motibazioa piztu duten.
• Denboraren antolaketa egokia izan den.
• Erabilitako baliabide didaktikoak (Ahotsak.eus-eko testigantzak, ikus-entzunezko materialak, dokumentuak, mapak eta bestelako baliabideak) erabilgarriak izan diren.
• Ikasleen behar anitzei erantzuteko neurriak nahikoak izan diren.
• Erabilitako ebaluazio-tresnek ikasleen ikaskuntza modu egokian islatu duten.

Hausnarketa hori irakaslearen autoebaluazio-fitxa baten bidez jasoko da, hurrengo ikasturteetan unitatea hobetzeko proposamenak egiteko.

Unitate didaktikoaren ebaluazioa

Azkenik, unitate didaktikoaren beraren balorazioa egingo da. Horretarako, ikasleen iritzia ere kontuan hartuko da galdetegi labur baten bidez. Galdetegi horretan, jardueren interesa, zailtasun-maila, motibazioa, erabilgarritasuna eta proposamen metodologikoaren egokitasuna baloratuko dituzte.

Lortutako informazio guztia (ikasleen emaitzak, irakaslearen autoebaluazioa eta ikasleen iritzia) batera aztertuko da, etorkizunean unitate didaktikoa egokitzeko eta hobetzeko.

Ebaluazio-tresnen laburpena