Klase desberdintasunak

Duela hamarkada batzuk klase-desberdintasunak orain baino handiagoak ziren. Bideo honetan gure aitona-amonek aberatsen eta pobreen arteko aldeei buruz hitz egiten dute, sasoiko diskriminazio-egoerei buruz.

Mailak: DBH

Proiektuak: EIMA 2.0. Herritarren ahotsak: transmisioa ikasgelan

Ikasgaiak: Euskal Herriko Historia, Balio etikoak

Gaiak: Genero-berdintasuna, Bizikidetza

0 puntu 5 izarreko maximotik
0 iritzi guztira

Maria Ormaetxea (Elgoibar, 1916):

Markes baten alaba
estudiatua
marinero batekin
enamoratua,
deskubritu gaberik 
beran sekretua,
amoriua zeban
barrena sartua.

Joxepa Arregi (Arrasate, 1919): Ni pobrie nintzonan eta mutille aberatsa, eta ez utsien itxitten niregaz ibiltten. Ni baserrittarra ta kriedia ta bera ofizinistie. Bai, bai. Eta, bueno, etxera juan zanien, ez utsien urteten itxi.

Antoni Elkorobarrutia (Elgeta, 1924): Kaletarrak beste zer bat, ba, hobeto jantzitta edo… basarrittarrak abarkekin be igual ta…

Maria Rosario Mujika (Ordizia, 1934): Baiño ordun, gu txikik giñenen, diferentzi asko iten zan jendei, bai. Pobrek giñenak oso pobrek giñen. Ta aberatsexegoa zana oso aberatsa zan. Osea, diferentzia haundie zeon hortan. Diferentzia haundik itten zien. Oain, Jainkoi eskerrak, ez dao halakoik. 

Pepi Astigarraga (Lasarte-Oria, 1932): “Zuekin ez, zuek pobriak zeate”. Ez gendun ezer, ta atzea. Umiak, umiak umiakin ta holako gauzak. Ez zuen… hola iten zuen ta alde in bezela, pegatuko bagiño zerbait…

Lola Valverde (Donostia, 1941): Trenetan ere bai. Trenian leheno zeuden lehenbizikua, bigarrena eta hirugarrena. Hiru klase trenetan. Eta pobriak, ba, hirugarrenean juaten ziren. Eta askoz merkeago zan billetea. Eta aberatsenak, ba, lehenbiziko klasean. Eta erdizkoak… ba… bakoitza bere lekuan. E?

Gregorio Berrotaran (Hondarribia, 1945): Arrantzalea ere garai haietan oso pobre bizi zan. Ez zeukaten oaingo organizaziorik, eta tresnak ere, txalupak-eta eskasak eta komerik eta abar. Eta hemen, Hondarribin, baserritarran ere bai eta arrantzalea ere bai, biok baliatzen giñan bañistekin. 

Lourdes Sorondo (Hondarribia, 1931): Arraia partitzen ere ibilliketu naiz bañistekin’e bai, udan. Ta horregatik beti pobre. Beti pobre.

Gregorio Berrotaran: Hoiek denak txaletetan bizitzen zian. Ta haien txaletera juten giñan arrantzaleak, oain txipiroiak eta ibiltzen diran bezela arrantzan, —orduan [marea] hori zan, oain jubilatuak iten dutena iten zuten orduan kapazak— eta, villaz villa, aber noiz erosiko, zeinek zer erosiko, eskeinka denak. Eta baserritarrak ere, gu, saiatzen giñan behiak umatzea eta izatea ahal bazan ekain aldera edo, maiatza aldera, ba esne berria izateko bañistak zetozenean. Eta haiek pasatzen zuten hemen ez zortzi egun, igual hiru-lau hilabete.

Lourdes Sorondo: Ematen ziaten duro bat, atsaldia, arraia partitzeko villetara juaten nintzen.

Luis Iriazabal (Hondarribia, 1926): Orduan jendia oso miserable ibiltzen zan ordun, e. Bakizu zer zen? Arraia, arraia ordun ugari zen ta barkuak zien ttikiyak, baina arraia ekarri eitten gendun, nehikua, bueno, ni oiandik gaztia nitzen bainan aitak eta anaiek eta hoiek. Arraia ekartzen zuten ugari, baina transporterik ez zen orduan, eta transportiak ez izatikin ekartzen zuten arraia ez zen saltzen. Ezin zen saldu.

 

Desberdintasunak elizan

Rafael Etxezarreta (Andoain, 1940): Gero, entiarruak´e zian diferentiak. Izaten zian kategorik. Eta, hola, bastante ondo bizi zianak, ba, igual ateatzen zittuen sei-zortzi meza, eta herritako apaizak etortzen zian. Eta haik beti propina ematen zuen; ba, esan deana, pezta bat o ematen zuen. Eta, karo, ordun kategoriya zan, segun zenbat meza ateatzen zian, ba, “halako entiarrua in diyue” ta.

Juan Egaña (Zumaia, 1932): Iten zan “primera”. “Primerísima”. “Primerísima” izaten zan aberatsa tipo ya… izugarridxa. 11etan izaten zan hua. Eta mezak egoten zian, altare danetan mezak. Eta akabatzen zuenean meza bat, beste meza.

Rafael Etxezarreta: “Primera”, “segunda” ta “tercera” zian, bai. 

Juan Egaña: “Primera”k eta hoidxek zian, bueno! Izugarridxak! Ya… nola esaten da, aberatsak esateko mouan. Ta, guk, gure famili dana, danak “segunda”ko entierruakin jun dia danak haixek´e. Jende normala ibiltzen zana dana “segunda”kua. Normala, entierro normala.

Rafael Etxezarreta: “Tercera”kua zana, ba, juxtu-juxtu alleatzen zan batena zan eta, ordun, eguneroko meza bezelaxe eman lehenbailehen, ta etxea. Baiño “segunda”kuak ya bazittun hiru meza uste det zittula “segunda”kuak. Eta hirutik aurrera ya “primera”kua ta hiru apaizekin, kantuakin ta ya… osatua.

Felix Ajuria (Arasate, 1924): “Tercera”kuek ixaten zien abade batekin. [Eta “tercera”kuek zer, herriko pobriek?]. Pobriek, pobriek, klaro, pobriek. Ze klasismo egoten zan, e? Joe. Eta kanpaiek! Kanpaiek danak “al vuelo” joten zien “primera”kue zanien. Ta “tercera”kue zanien, tilin-tilin-tilin.

Migel Urdanpilleta (Hernani, 1935): Apaizai “avemariapurisima” ta eskuan muxu eman. Gu gosiak amorratzen ta etxian zian esnia ta talorik hoberena ta txorixua, txerria hiltzian, haik apaizantzako. Bai, haik txorixua ta jan ta… gero “pobriai lagundu bihar zaio”, ta “pobreza” ta “pobreza”… baiño beak aberats bizitzen zian, e!

 

Desberdintasunak eskolan

Koro Gorostidi (Donostia, 1944): Baiño geo zen bi eskola edo: bat zan kolejiyua, esate baterako, aberatsena, eta bestia zan pobriena. Eta gu joaten giñan pobriena. 

Carolina Bikondoa (Donostia, 1938): Uniformeak eamaten zittuen aberatsak. Bi alde zeuden hor. Gu pobriak eta… bai, bai.

Pilar Ormazabal (Zumarraga, 1932): Gu pobrek giñen ta batzuk ordun uniformekin juten zien. Batzuk juten zien uniformekin, baiño gu ez giñen uniformekin jun.

Maria Dolores Basterretxea (Gernika-Lumo, 1933): Esate baterako, gu jueten giñan uniformiegaz, eurek ez, eurek euren erropakin. Gero, kapillen, gu paretan giñen aurreko bankuetan eta eurek atzenekoatan. Distinziño handixek horretan, holako gauzetan. Guk euki gendun jai egunetarako-ta, egunaro geure mantillia eruaten gendun, baia jai egunetarako, euki genduzen belo zuridxek, e? eta eurek ez, eurek euren mantilliegaz.

Enkarni Genua (Donostia, 1942): Aberatsak ziren “las señoritas” eta gu giñen “las protegidas”. “Las señoritas” Batxillerra ikasten zuten. Eta gero, eskolatik atera ondoren, joan zitekeen unibertsitatera, edo ez jun, edo… baina bazaukaten titulo bat. Guk “cultura general” ikasten genuen, bainan titulorik gabe, zeren monjaren ustez –edo behintzat horrela esaten zuten–, eskolatik atera ondoren joan behar genuen eskailerak garbitzera, edo, bestela, ezkondu senar on batekin. Eta kitto. “Señorita” bakoitzak zaukan bere kargu, osea, “para proteger”, ikasle bat eta, ordun, hillean behin etortzen ziren patiora. Hor egoten giñen “las pobres”, danak, horrela, lauki batean, eta etortzen ziren “las señoritas”.

Lola Valverde: Txartel bat jartzen zieten hemen gure izenarekin. Osea, esklaba bat bezela. Eta, orduan, zuk jun behar zenun bilatzen zuria: “A! Neria ya aurkitu dut”. Eta, orduan, ematen genion merienda eta pasatzen genun, ba, orduerdi bat edo ordu bat edo ez naiz gogoratzen zenbat denbora neska haiekin hizketan eta hola.

Enkarni Genua: Eta hori umillantea zen. Gurasoek onartzen zuten hori. Klaro, ez genuen ordaintzen eskola eta… pff... etxetik gertu… planteamiento pedagogiko… hor bukatzen zen.

Lorea Amutxastegi (Ondarroa, 1935): Aberatsai igarten gakuen gehixenbat be, ba, maistran tratun. “Según el trapo, el trato” lehena esakeria euan, ta aberatsai-ta beti… txartua indda be “Tienes que corregir, porque esto no se hace así” ta bestiai igual “¡Esto está mal hecho! ¡A ver cuándo apendes!” ta holakoxe… Nahi deutsut esan, tratue berak erakusten dau. Gero, zeuk be badakixu, aberatsak, armadorin alabak edo… armadorik edo… A edo B edo… beti egoten di diferentzixak, bai.

Mertxe Pagoaga (Lekeitio, 1929): Harek zirin señoritak, harek, bata zuridxakin ta. Ta “con flores a Maria”, maiatzian ixaten zan, ba, konpañian. Ta gu egoten giñien alde batera ta goikuek juten zirien loratxuekin, bata zuridxakin… Beti haretxen inbididxian inbididxiaz ezin egon. Esaten gendun: “hauxe, beatu, e…”. Halakoren baten bat gaixotu zan ta ipini nabe neu. Pentsa neban Amabirjiñia nazela, harekin lorakin, han neure burue ikusi nebanin bestikin, iñon bata zuridxaaz juten… “Ay, la mujer más feliz”. Haxe zan gauzia politta: Amabirjiñiari neuk harek lorak eruten. Ta halantxe izan lehengo kontuok.

Lorea Amutxastegi: Gero egoten zan urtin behin “niños pobres”ko egunin, Caritasak-eta batutakuk-eta hantxe emoten eben errekreuan pobriai. Ta gu beti giñanetik pobrik, ba, neri egun baten emon eusten gomia azpixan euken zapatillak –abarketak, baiña azpixan gomiaz, zorozkuk barik– ta bixak hanka batekuk emon eusten. Oseake, nahi deutsut esan, ba… holakoxe kontuk dana, pobrezi.

Lourdes Sorondo: Oso tristia izaten zen ordun. Denbora batian ez zen dirurik eta. Ez zen dirurikan. Oan bezela bizi? Ezta... bueno! Oan erreginak baino hobeto bizitzen gera.

Utzi zure ekarpena

Gipuzkoako aldundia Kutxa Eusko Jaularitza