Nokaren galera Oñatin

Oñatiko gazteen artean hitanoa bizirik dago, baina mutilek soilik darabilte. Nesken artekoa, noka, galtzen joan da. Nola eta zergatik? Noka hitz egiten duten herriko emakumeei galdetu diegu.

Mailak: DBH

Proiektuak: EIMA 2.0. Herritarren ahotsak: transmisioa ikasgelan

Ikasgaiak: Euskara eta Literatura, Balio etikoak

Gaiak: Genero berdintasuna, Euskara

5 puntu 5 izarreko maximotik
Iritzi 1 guztira

-Etxe asko eta askotan etena egon da hitanoaren transmisioan (kaleko etxeetan baserrietan baino dezente lehenago). Hona hemen gainbehera horren arrazoi posible batzuk:

1-Euskararen desprestigioa, erdaren aurrean. Gerraosteko urteetan euskara zapalduta egon zen eta erderarako joera handia ekarri zuen horrek.

2-Hitanoa baserrittarren hizkuntzatzat hartzea, eta baserritarrak gutxiestea (ikusi Baserritarrak gutxietsita bideoa). Etxe askotan ez zieten seme-alaberi hika egin.

3-Hizkera itsusia eta errespetu gutxikoa zela pentsatzea: ez fiña, ez maila sozial altukoen hizkera. Erlijioaren eragina ere tartean egon daiteke uste horretan.

4-Errejistro horren erabilera-ohiturak mugatzaileak izatea. Hika ezin zaio edozeineri egin: eremu intimokoa da, adinkideekin, senideekin eta oso hurrekoekin bakarrik egiten da; gurasoei eta adinekoei ez zaie hika egiten; ume oso txikiei eta senar-emazteen artean ere ez da egiten (ondorioz, gurasoek seme-alabei hika egiten ez badiete, haiek ez dute etxean hikarik entzungo)...

5-Hezkuntza-sistematik kanpora geratu izana, lagunarteko hizkera informala delako eta ez akademikoa.

-Hitanoa bizirik dagoen herrietan, askoz hobeto mantendu da mutilen artean. Mutilek zergatik mantendu dute eta neskek ez?

1-Neskek hika egitea oso gaizki ikusita egon da. Neskak fiña (“señorita”) eta esanekoa izan behar zuen. Mutilak askatasun gehiago eduki du beti.

2-Hika egitea mutilen kontu moduan ikusi da, eta guraso batzuek semeei hika egiten jarraitu dute baina alabei, berriz, ez (beste askok ez semeei eta ezta alabei ere).

3-Etxean hika jaso ez duten mutil askok kalean ikasi dute, sozializazio-eremuetan (gaur egun ere horrela gertatzen da): tabernetan, elkarteetan, futbolean, ehiza-lagunekin, kuadrillakoekin... mutil askok etxean ez jaso arren, badakite.

4-Lantegiak ere transmisio-toki izan dira, eta emakume gehienek lana uzten zuten ezkontzeko (batzuek derrigortuta: ikus Ezkontzean emakumeak lantegitik bota bideoa).

5-Emakumeek duela urte gutxira arte ez dute izan mutilen moduko sozializazio-eremurik: aisialdia oso mugatuta zeukaten. Hika eremu intimora mugatu da: etxea eta konfidantzazko lagunak.

-Azken urteetan hitanoari buruzko ikuspegia asko aldatu da. Orain balorazioa askoz baikorragoa da: gazteek ez dute desprestigioarekin lotzen. Gazte batzuenzat “guay” da, nortasun-marka bat. Herri batzuetan, mutilen artean nahiko modan dago. Hori bai, mutilen hizkeratzat hartua izaten jarraitzen du oraindik ere, eta neskek ez dute erabiltzen. Ez zaie transmititu.

Utzi zure ekarpena

Gipuzkoako aldundia Kutxa Eusko Jaularitza