Ezkontzean lantegitik bota

Francoren diktadura garaian, emakumeak lantegietatik etxera bidaltzeko lege bat jarri zuten (1942-1961). Ezkontzean, lana uztera derrigortzen zituzten.

Mailak: DBH

Proiektuak: EIMA 2.0. Herritarren ahotsak: transmisioa ikasgelan

Ikasgaiak: Balio etikoak

Gaiak: Genero berdintasuna, Oroimen historikoa

5 puntu 5 izarreko maximotik
Iritzi 1 guztira

Proposamen honek ikasleengan jarrera hauek bultzatzea du helburu

  • Gizabanako oro errespetuz tratatzeko asmoa. Denen iritziak arretaz entzun eta kontuan hartzeko borondatea
  • Sexu-diskriminazioarekin eta eskubide-urraketekin kritiko agertzea
  • Genero-indarkeriaren eta zapalkuntzaren aurkako jarrera aktiboa azaltzea
  • Arbasoen bizimodua eta historia hurbila ezagutzeko interesa
  • Lan-baldintza parekideen aldeko joera

 

Bideoa ikusi aurretik

  1. Gaiaren aurkezpena egingo du irakasleak. Lehenaldira begira jarriko gara, orainaldia hobeto ulertzeko. Frankismo garaiko lege bat ezagutuko dugu. Aurre-ezagutzak aktibatuko ditugu:

-Zuen amonek lanik egin al zuten etxetik kanpo? Eta aitonek?

-Zuen amonek izan al zuten ikasketak egiteko aukerarik? Eta aitonek?

-Zuen ustez, emakumeek beti izan al dute lanerako aukera? Libre al ziren etxetik kanpo lan egiteko ala norbaiten baimena behar zuten?

-Emakumeek lanean jarraitzen al zuten ezkontzen zirenean?

Emakume gehienek egiten zuten lan etxetik kanpora momenturen batean: etxera dirua eramateko (askotan anaien ikasketak ordaintzeko erabiltzen zen, gainera). Hori bai, ezkontzen zirenean, ohikoa zen lana uztea. Lanean jarraitu nahi zuenak senarraren baimena behar zuen.

2. Lanbidea ikasketekin oso lotuta egoten da. Garai batean emakume gehienek ez zuten ikasketarik egiten. Ez zeukaten unibertsitatera joateko aukerarik. Eta joaten zirenek “nesken ikasketatzat” hartutakoak egiten zituzten.

-Ba al dakizue zer ikasketa ziren “nesken ikasketatzat” hartzen zirenak? (Haur eta helduen zaintzarekin eta heziketarekin lotutakoak: erizaintza, irakasle ikasketak…)

-Gaur egun, ba al dago bereizketarik mutilen eta nesken artean ikasketei dagokienez? (Erizaintza, irakasle ikasketak, ingeniaritza, hegazkin pilotu, lanbide heziketa…)

-Eman iritzia eta eztabaidatu.

 

Bideo hau ikus daiteke, eta komentatu, ea gure iruditeriarekin bat datorren ala ez.

 

Bideoa ikusi bitartean

  1. Bideoa ikusi aurretik zituzten aurre-ezagutzak eta bideoa ikusi bitartekoak alderatu.
  2. Atentzioa eman dieten pasarteak gogoan hartu.
  3. Ulertu ez dituzten hitzak, esaerak edo erreferentziak apuntatu. (Adibidez, Michelin, Tabakalera eta SOVI bezalako hitzen esanahiak).

Bideoa behar adina aldiz ikusiko dute, informazioari etekin guztia ateratzeko.

 

Bideoa ikusi ondoren

  1. Ulertu dutela ziurtatu. Zalantzak argitu.
  2. Bideoari buruzko hausnarketak eta iritziak partekatu, talde handian:

    -Zergatik behartzen zituzten emakumeak lana uztera, ezkontzen zirenean?

    -Familia ugariak bultzatzeko diru-sariak ere bazeuden. Zergatik?

    -Zer sentitu duzue bideoa ikusita?

    Emakumearen irudi tradizionala berreskuratu zuten frankismo sasoian: etxekoandre eta ama ona, elizkoia eta lagunkoia, senarrari men egingo ziona. Umeak-etxea-eliza trilogia naziarekin egin zuten bat. Hainbat neurri hartu zituzten norabide horretan.

    Emakumeen garai bateko egoera erakusten duten beste bi bideo hauek ere ikus daitezke: Emakumea lan munduan eta Emakumeen “soldaduska”.

  3. Azken ekoizpena: Hainbat ekoizpen gara daitezke, talde txikietan. Hiru adibide eskaintzen dira hemen. Ikasleek aukeratu dezakete edo ordezko bat proposatu, edo proposamen bat baino gehiago ere egin dezakete.

 

  • “Gaur egunera begira” . Gaur egun zein da egoera lan-munduan, emakume eta gizonei dagokienez? Berdintasuna al dago? (Langabezia-tasak, lanpostu-mailaketa, lan-baldintzak eta soldatak).

Banaka edo binaka egin daiteke: albiste bat aurkitu (adibide batzuk: “Inkesta: lanean diskriminatuta”, “Inkesta: pandemiaren eragina soldata arrakalan” eta “Elkarrizketa: emakume etorkinen diskriminazioa lan munduan”). Laburpena egingo dute, eta ahoz azaldu eta iritzia eman, gelakideen aurrean. Aurkezpen txiki bat presta dezakete, adibidez prezi programarekin; erabiltzen ez badakite, ereduak erakutsiko zaizkie.

 

  • “Zu zeu elkarrizketatzaile”. Jarduera hau binaka egitea proposatzen da. Emakumeak elkarrizketatuko dituzte, lan munduko diskriminazioei buruz. Elkarrizketatuak adinekoak izan daitezke, eta euren gazte sasoiko kontuak kontatu ditzakete. Galderak ikasle guztiek batera prestatu ditzakete; horretarako, lehenengo informazio-bilketa egingo dute gerraosteko lege eta lan baldintzen gainean.

Elkarrizketak laburrak izango dira eta bideoan grabatuko dituzte (bideokamera edo sakelakoa), gero gelakideei erakusteko. Aurkezpen txiki bana egingo dute bikote guztiek, eta elkarrizketatuari buruzko datuak ere emango dituzte (izena, nongoa den, zein harreman duten harekin, etab).

Grabazio guztiekin bideo muntaia egin dezakete, adibidez Movie Maker programarekin (nola erabili erakutsiko zaie), elkarlanean. Bideo hori ikastetxean eta herrian zabal daiteke. Posible da grabazioak gero ahotsak.eus ahozko ondarearen artxibora bideratzea ere.

 

  • “Historia egiten”. Ikerlari lanetan jarriko gara. Emakumea, ikasketak eta lanbideak hartuko ditugu ikergai moduan. Historian zehar emakumeek egindako lorpenak, gaur egungo egoerara iritsi arte. Hona hemen bi lan ildo:
    1. Gizonez mozorrotzen ziren emakumeak, “gizonezkoen eremuetan” aritzeko. Ikasteko, lan egiteko, bidaiatzeko...

    2. Ustez gizonezkoenak ziren ikasketak egin zituzten lehenengo emakumeak nortzuk izan ziren (nazioartean, Europan, Euskal Herrian...). Gaur egun unibertsitateak emakumez beteta daude, baina sasoi batean ikasle guztiak gizonezkoak ziren.

Egindako ikerketaren emaitza ikaskideekin partekatuko dute. Informazioaz gainera, gaiarekin lotutako argazkiak lortuko dituzte: aitzindariak izan ziren emakumeenak. Ondoren, argazkiekin kolaxa ere egin daiteke, guztiek batutako informazioarekin eta irudiekin.

 

4. Ekoizpena partekatzea. Ahozko aurkezpena egingo dute ikasleek, gelakideei euren lanaren emaitza erakusteko. Aurkezpenak laburrak izango dira eta grabatu egingo dira bideokamerarekin. Aurkezpen guztien ondoren, galderentzat, hausnarketentzat eta iritzientzat tartea izango da. Ikasleek ahozkoa eta idatzizkoa bereizten ikastea eta pixkanaka ahozko jardunean gero eta hobeto moldatzea komeni da (irizpideak proposatzeko, irakasleari baliagarri gerta dakizkioke: ahozkoaren ezaugarriak eta baliabideak

 

Ebaluazio-irizpideak

Ikasleen autoebaluazioa. Ikasleek autoebaluazioa egiteko, egin ditzakegun galderak:

Edukiari buruz

  • Ea gaiak bere interesa piztu duen.
  • Ea gaiari buruz ikasi izanaren sentsazioa duen: gutxi-zerbait-dezente-asko.

 

Ikaste-prozesuari buruz

  • Ea bideoa eta adinekoen testigantzak baliagarriak gertatu zaizkion.
  • Ea ikaste-prozesua gustukoa eta eraginkorra izan den berarentzat.
  • Ea informazioa bilatzeko arazorik izan duen edo erraza gertatu zaion.
  • Ea guztira informazio berri asko jaso duen eta hausnartzeko balio izan dion.

 

Bere komunikazio-gaitasunei buruz

  • Ea iritzia lasaitasunez emateko aukera duen ala zailtasunak izan dituen.
  • Ea ahozko ekoizpenean lasai sentitu den eta nahi zuena azaltzeko gai izan den.
  • Ea pozik dagoen ekoitzitako lanarekin.

 

Talde-lanari buruz

  • Ea talde-lanean eroso sentitu den eta aberasgarria gertatu zaion.
  • Ea ondo baloratzen duen talde-dinamika ala arazoren bat izan duen.

 

Irakaslearen ebaluazioa. Irakasleak ikasleak ebaluatzeko, kontuan har ditzakeen irizpideetako batzuk:

  • Ea bideoetako testigantzen garrantziaz jabetu den eta interesa erakutsi duen.
  • Ea lehenaldia eta orainaldia lotzeko eta bere ikuspegia aberasteko gogoa eta gaitasuna izan dituen.
  • Ea enpatiarik erakutsi duen bideoko pertsonekin.
  • Ea feminismoaren historia eta historian zehar eskuratutako lorpenak ezagutzen dituen.
  • Ea emakume eta gizonen arteko eskubide-berdintasunaren aldeko jarrera argiak adierazten dituen.
  • Ea hainbat eremutan (publizitatea, informazioa, txisteak, eskola eta abar) emakumeari buruz ageri diren gizarte-estereotipoak biltzen eta aztertzen dituen.
  • Ea emakumea gutxietsi eta diskriminatzea dakarten estereotipo, aurreiritzi eta rolak baztertzen dituen.
  • Ea kultura-elementuen (estereotipoak, rolak eta abar) eta emakumeen diskriminazioaren arteko lotura azaltzen duen.
  • Ea sexu-diskriminazioaren eta indarkeriaren aurkako jardunak proposatzen dituen.
  • Ea ikerketan informazioa lortzeko gaitasuna erakutsi duen, iturriak bilatzeko orduan.
  • Ea informazio hori bere gogoetak eta ikuspuntua egituratzeko edo eraldatzeko erabili duen.
  • Ea talde-lanean ondo moldatu den, berdinen arteko harremanean iradokizunak eginez eta ikaskideen iritziak errespetatuz.
  • Ea bere iritziak eta hausnarketak partekatu dituen, horretarako txanda errespetatuta.
  • Ea ahozko ekoizpean ondo moldatu den, komunikatzeko gai izan den.

Tere Arregi (Donostia, 1929): [Elkarrizketatzailea: Lana utzi zenun ezkontzeko?] Bai, bai. [Orduan hori zan ohitura, ez?]. Hori zan, hori zan ohitura. Ohitura, gaiñea, ohitura baiño gehio hori uste det eskatzen zizutela, ez? Hori eitia. Nere garaiyian nik uste det baietz. Gero ez, baiñon…

Martina Iturrioz (Lasarte-Oria, 1933): Iten zuen Michelin-en eta beste tailler guztitan ezkondutako jendia kanpora, bialtzen gintuen, eta hor moztutzen zan. Oseake… ez zeon… fabrikan ez zeon segitzeikan aurrea.

Maria Concepcion Beraetxe (Lasarte-Oria, 1925): Ezkontzen zianian, ordun, fabrikatikan fuera. Hemen bakar batzuk bazian geldittu zianak, baiño ez dakit hoik ze misteriyo zuen fabrikan geatzeko. Baiño gehienak, geihenak, gehienak, ezkondutakuan, fuera. Nik lau ahizpa dittut Michelin-en ibilitakuak eta denak, ezkondu dianian, utzi in bihar izandu due.

Micaela Sasiain (Lasarte-Oria, 1929): Bialdu itten zuen, baiño badakizu ze itten zuen? Firmatuazi sartu baiño leheno. Firmatuazi, ezkondutakuan atea in bihar zula.

Miren Garmendia (Donostia, 1940) eta Kattalin Garmendia (Donostia, 1938):

- Miren: Bai, ordun derrigorrez utzi behar gendun. Ordun firmatuazi itten ziguten papertxo bat, esanez ez ziñala bueltatuko gehio.

- Kattalin: Bueno, alargun gelditzen baldin bagiñan…

- Miren: Ordun bai, alargun gelditzen baziñan. Baiña orduan ere bost urte eo zan, e? Bost urteko epe batean alargun geatzen baziñan, bueltatu lezakezu Tabacaleraa, baiño bestela ez. Firmatzen zendun paper bat ezin ziñala gehiago bueltatu.

Luixita Zabala (Errenteria, 1932): [Elkarrizketatzailea: Lana utzi behar zan ezkontzeko, ezta?] Utzi in behar… Legez zan. [Behartuta ziñaten]. Bai. Geo esan diate ez zeola legeik. Zeatikan nik behin periodikuan –etxian dakat gordeta– in nun protesta Diario Vascon. [Bai, ba, neri esan diate bazeola lege hori, atea zala, e?] Eta, orduan, utzi in behar zendun. Ematen zizuten zea… nik periodikuan jarri nun bezela, “despido encubierto”, osea, soldata bat: hainbeste urtengatikan hainbeste diru. Nik kobratu nittun hamahiru milla pezeta uste det. Orduan diru asko zan, e! Diru asko zan. Horrekin ezkontza ordaindu gendun, biajia in gendun, etxian ez gendun zorrik in eta, gaiñetikan, milla pezeta sobratu zitzaizkigun. Osea… Hillabete pasa gendun, e! Madriden eta Burgosen eta hola. Eta orduan diru asko zan!

Mari Tere Paskual (Errenteria, 1931): Orduan legea zeon. Lege hori atera zen garai hartan, el año 53, 1953an, eta ematen zizuten “finiquito” esaten zioten. Hillabete… osea, urteko hillabete baten soldata. Orduan, gutxi… Gogoratzen naiz, gaiñea, bederatzi milla pezta –peztak zien, klaro– bederatzi milla pezta likidatu ziaten nere lana. Osea, azkeneko lanak in ta gero Gabonei tokatzen zaiona eta udarako… “18 de julio” orduan esaten zitzaion ematen zen diruari. Eta hori eta dana barrenan zeola, bederatzi milla. Eta horrekin ya kanpora. Baiño esan baziguten, bueno, pues kaja bat badago jarraitzeko, gero, pues ya jubilatzen zeanian posibilidadia izateko zerbaitt´e kobratzeko, baiño ez ziguten ezertxo´re esan.

Damiana Etxaiz (Astigarraga, 1936): Ordun bazan legia zerbaitt ere… ezkontzian zerbaitt´e dirua ematen zuen. Eta gu ezkondu giñan urtian, nunbaitt, ordun kendu in bihar zuela-o zabaldu zan eta gu bastante ezkondu giñan urte hortan.

Axen Egaña (Donostia, 1937): Bai, eta gero ya ni 61ian ezkondu nintzan eta, nola ezkondu nitzan, lana utzi bihar izan nun, ezin nun jarraitu lanian. [Elkarrizketatzailea: Derriogortuta?] Bai, bai, bai, bai. Orduan, ematen zizuten urte bakoitzetikan hillabete bat ordaintzen zizuen eta ya zea, etxea. Bai. Eta gero handikan –uste det zala 62an– uste det ya jarri zutela emakumiak posible zutela lana ittia. Pero bueno, ya ez nintzen ya joan.

Luixita Zabala (Errenteria, 1932): Eta esan zian: “Noiz ezkontzeko asmua dezu?”, “Ba udara hontan”, “Ba hitz ein zazu nobiyuakin ta urte pare batian… –atzeatzeko ezkontza, ez?– eta ofizinan sartu zaitez”. Ta ke ba… Joxemari ez zeon zea... gehio atzeatzeko. Ya hiru urtera eta lehenbailehen ezkondu eta kitto. Baiñan gero damutu in naiz, e!

Mari Tere Paskual (Errenteria, 1931): Obligatu in zidaten. Nik jarraituko nun, baiño obligatu in ziaten. Eta gero hor gelditu nitzan, nahiz eta nik zazpi urtean lana egin, ez zuten kotizatu nere… nik egin nun denborako zea. Eta “SOVI” edo hori sartu zenian, ta nik 65 urte egin nittunian, joan nitzan “La vida laboral” edo hori ikustea eta hiru hillabete-edo falta zen “SOVI”ra iristeko. Osea, geldittu nitzan… ezer gabe.

Margari Garbizu (Lezo, 1927): Ezkongaietan zerbait banitzan, ezkondu eta ezer ez…

  • Espainiako II. errepublika garaian, emakumeen eskubideen aldeko hainbat lege aldaketa egin zituzten, besteak beste, boto eskubidearen aldekoa.
  • Gerraostean, Franco diktadorearen agindupean, lege aurrerakoiak bertan behera utzi zituzten.
  • Emakumearen irudi tradizionala berreskuratu zuten: etxekoandre eta ama ona, elizkoia eta lagunkoia, senarrari men egingo ziona. Umeak-etxea-eliza trilogia naziarekin egin zuten bat. Hainbat neurri hartu zituzten norabide horretan. 
    • Boto eskubidea bertan behera utzi zuten.
    • Ezkontzean lana uztera derrigortu zuten emakumea. Eta emakume ezkonduak ez zituzten lanean hartzen, senarraren baimenarekin ez bazen.
    • Emakumeak senarraren baimena (sinadura) behar zuen banketxetik dirua ateratzeko, ondasunak erosi edo saltzeko... ezin zuen bere kontu korronte propioa izan eta ez zuen independentzia ekonomikorik.
    • Neska gazteek Zerbitzu Soziala egin behar zuten, Sección Femeninan: josten, jakiak prestatzen eta egoki portatzen irakasten zieten, Falangearen oinarriez gainera. Zerbitzu Soziala egiten ez zuenak ezin zuen pasaportea atera, eta ezta hainbat ikasketa egin ere. 
    • Emakumeek debekatuta zuten hainbat ogibidetan jardutea: epaile, fiskal, magistratu, polizia, militar...
    • Neskak 23 urte arte gurasoen tutoretzapean zeuden. Ezkontzea izaten zen etxetik irteteko modua.
    • Dibortzioa eta ezkontza zibila bertan behera utzi zituzten. 
    • Politika natalista jarri zuten abian: familia ugariak izatea diruz saritzen zuen Gobernuak.
    • Abortuaren eta antisorgailuen kontrako neurri aktiboak hartu zituzten. Aldeko propaganda egitea ere zigortuta zegoen legez. 

 

Utzi zure ekarpena

Gipuzkoako aldundia Kutxa Eusko Jaularitza