Emakume musikariak

Gero eta emakume musikari gehiago dago oholtza gainean. Maixa Lizarribar, Ainara Ortega eta Miren Aranguren musikariak eta Iratxe Retolaza aditua elkarrizketatu ditugu, emakumeek musikagintzan izan duten bilakaera eta egungo egoera ezagutzeko.

Mailak: DBH

Proiektuak: EIMA 2.0. Herritarren ahotsak: transmisioa ikasgelan

Ikasgaiak: Balio etikoak

Gaiak: Genero-berdintasuna

0 puntu 5 izarreko maximotik
0 iritzi guztira

Maixa Lizarribar (Altzo, 1971): Ba panorama oso emea da. Neri hala iruditzen zait, momentu hontan, ez? Ze plazetan, hasten zea ze abeslari dauden plazetan: Izaro, Idoia, Olatz... ez? Eta antzokiak beteta.

Ainara Ortega (Hernani, 1980): Iruditzen zait oso loraldi politta bizitzen ari geala azkeneko urtetan. Iruditzen zait ederra eta oso hunkigarria ikusten ari geana: nola hartzen ari dan emakumia beria dana, bere lekua.

Iratxe Retolaza (Donostia, 1977): Orain askoz gehiago dago oholtza gainean, baina egia da kosta egin dela emakumeak oholtza gainean egotea. Eta gero, egia da musikaz hitz egiterakoan –eta literaturan ere gertatzen da, e? baina musikan bereziki–, musika mota eta musika estiloari begiratzea oso garrantzitsua da. Ez da gauza bera kantautorea izatea, heavy talde bat izatea, folk talde bat izatea, rap talde bat...  ez da gauza bera. Eta hoietako bakoitzean generoak oso modu ezberdinean funtzionatzen du.

Miren Aranguren (Iruñea, 1981): Uste det, ba, estilo batzuetan lan haundia in dala, baina, ziurrenik, estilotik estilora badaudela aldeak, ez? Adibidez, bueno, La Basuk askotan esaten du, ba, bere… bueno, hip-hoparen eszena horrek edo giro horrek, ba, bueno, beai gauzak asko zaildu dizkiola eta oso-oso konplikatua izan dala hor emakume gisa aurkeztea.

Iratxe Retolaza: Ba orain popak indar gehiago du eta, bueno, poparen bitartez edo popari loturiko beste zirkuito batzuen bitartez emakumeak lortu du momentu hontan oihartzun handiagoa musikan, bai? Baina agian beste estilo batzuetan ez du hainbesteko sarbiderik, ez?  

Ainara Ortega: Orain egia da estilo guztietan ikusten ditugula gero eta emakume gehiago, ez? Baino neri egiten ari zait pixkat, bueno, mantsoa. Nik espero det: benga, atera, atera, atera…

Iratxe Retolaza: Ez da gauza bera bakarrik kantuan aritzea eta istrumentuetan beste batzuk aritzea eta taldea beste batek gestionatzea, edo zu izatea kantuak egiten duna, instrumentua jotzen duna, abesten duna... Ez? Eta, claro, gauza bat da oholtzan zenbat emakume ikusten ditugun, eta gero da emakume hoietatik ze posiziotan ari dira beraien taldeetan.

Miren Aranguren: Gaur egun ze gertatzen dan? Ba, bueno, ba, uste det emakume musikari asko daudela, baina oso-oso gutxi errepresentatuak oholtzetan eta oso-oso gutxi errepresentatuak aldizkarietan, kritiketan, diskoen salmentetan, eta abar. Orduan, bueno, emakume musikari asko egonda ere, horrek ez du esan nahi asko jotzen duenik, oso ezagunak dianik, eta abar.

Iratxe Retolaza: Baina, hala ere, oraindik kostatzen da. Eta haiek esaten dute: instrumentu bat jotzen det edo taldean agian ni naiz kantuak eta musika egiten duna, baina gero teknikaria dator eta taldeko gizonari galdetzen dio. Ez?

Maixa Lizarribar: Orain ere, e! Orain ere tokatu izan zaigu, ez? Bai, ba, guregana zuzendu beharrean zuzentzea gure teknikariarena edo... tokatu izan zaigu. Baino bah...! Ze esango diozu ba? Ze esan behar diot berari? “Aizu, hemen nao”, bai, hemen nao, bainan... Bai, nik hori Izaroi entzun nion. Izaroi entzun nion hori: “Hey, que soy la jefa”, ez?

Ainara Ortega: Hori oaindikan gertatzen da. Hoi da oaindikan zerbitzariak ekartzen dunian ura eta kaña bat, guk badakigu zeini jarriko dion ura eta zeini jarriko dion kaña, ez? Gizonari zerbeza eta emakumeari ura. Eta “ez, aldatu faborez”. Eta teknikariekin nik hoi ikusi det.

Miren Aranguren: Emakume oso gutxi zeuden oholtza gainean, emakume oso gutxi ikusten genitun, baina emakume oso gutxi zeuden teknikari bezela, antolatzaile bezela eta, musikaren baitan, edo kontzertu bat antolatzeko ingurumari guzti hortan, ba, emakume oso gutxi ikusten genitun. Eta, orduan, bueno, ba, guk hautu bat hartu genun, zala, ba, guk gure festibal propioa egitia eta sustatzea pixkat hausnarketa hori.

Iratxe Retolaza: Ez dela bakarrik ikusten duguna oholtzan, baizik eta...  idazleak idazten du, argitaratzen du, eta hor baditu bitartekari batzuk, ba, editorea eta abar, eta hor gertatuko dira genero-gatazkak, ez? Baina musikariak, ba, bertsolariak bezela, genero-gatazkak dituela plazan agertzeagatik, sorkuntza egiteagatik, baina gero bere kideekin –ze hori da bertsolaritzan gertatzen dena–gehi gero antolakuntza horren atzean dagoen ba beste giza-harreman guztiekin, ez?

Ainara Ortega: 19 urtekin edo hola hasi nitzan kantari jazzeko talde batian. Oso gogorra izandu zan. Zazpi gizon zian, eta nik 19-20 urte neuzkan. Eta nik uste det analisia pixkat egin dezakedala... momentuan ez nun ikusten ze gertatzen ari zan hor, ez? eta urteekin iruditzen zait bizittu nula talde bat oso-oso-oso... beida, oso-oso-oso misoginoa. Eta bakarren batek, haietako bakarren batek, gainera, iten zun oso azpimarratua, bai mikrofonotik hartu eta –hau ez det inoiz esan, baina grabatuta daude bideotan– ziran nere irudia, nere jantziteria, nere barruko arroparen inguruko txantxak zian. Eta bide batez lotzen zitun Bourbon Street edo New Orleansko prostitutak eta barruko erroparen arteko loturak egiteko gaitasuna zeukan publikoan aurrian, broma moduan. Ze gertatzen da hor? Gainentzekoek, gainentzeko gizonek ez zuten inoiz moztu jarrera hori, ez? Ordun, ni nitzan beti autodefentsa feministan ateratzen zana mikrofonora, ez nere burua babestera, ni seguru neon ni nor naizen eta nor ez naizen, baino iruditzen zitzaidan emakumearen… pfff… irudia, osotasun batian, nigan, nigan bezela sentitzen nun eta ardura hori sentitzen nun, ez?

Iratxe Retolaza: Orduan, klaro, emakume batek hor parte hartzen badu, ba, egin behar dio lehenengo bere plazaratze horri, gatazka horri, aurre egin; ondoren, kideekiko horri aurre egin; eta, ondoren, kide hoien atzeko antolakuntza horri. Ez? Ordun, bueno, ba, nik uste dut hor badagoela ausardia bat eta ariketa bat musikagintzan edo bertsogintzan, edo oholtzaren eremu hortan –edo antzerkigintzan, e–, oholtzaren eremu hortan ari diren emakumeengan, ba, hainbat genero-gatazka, hainbat geruzatan gainditu behar dutelako.

Maixa Lizarribar: Gizonezkoena zen mundu baten geunden, gaxteak, nexkak, desordutan... Eta, bueno, ba, badittut oroitzapen onak, ez hain onak...  ez? Ba herri txiki batean goizeko hiruretan garai harretan –garai hartan, bueno, eske ari naiz hitz eitten orain dela beira zenbat urte, ez? kasi… hogeita hamapiku, kasi 40 urte– ez zegoen emakumeik. Goizeko hirurak iristen zian, Ixiar eta ni jotzen geunden eta gure publiko guztia gizonezkoa zan, ez zegon emakumeik, ez?

Itsaso Elizagoien (Etxalar, 1995): Biño izan zen pixkot… bai, jendia mozkorra ta hurbiltzen zen, ta hasieran, joe, beldurtzen zuten. Bueno, aber, badakizu, ya baduzu idea bat jende mozkorra, pues, ze izanen den. Biño eszenarion zaude ta eszenariotik bajatu eta ya etortzen zaizkizun arte gaiñera, eta hamahiru urte dituzu. Bai? Gauzak erran behinpin bai. Ta bueno, pues… Biño hori neska guziyari pasako zaiela uste dut.

Maixa Lizarribar: Jun ginen jotzera herri batera eta plaza zan kristona, kriston plazazarra zan, haundi-haundia zan. Jotzen hasi ginan eta ez zeon inor plazan. Ez dakit gaztetxean beste kontzertun bat zeon edo, ez dakit, ez zeon inor, ez gazte eta ez heldu. Eta pasa zan mutil kuadrila bat eta bota ziguten, ez? Erderaz bota ziguten, baina esan ziguten: "Jarri biluzik, orduantxe beteko dezue plaza". Eta esaten dezu, jo! Ba, noski, momentuan ematen dizu mina, nazka...

Baina guk hori egin nahi genun. Eta guk ondo pasatzen genun hori egiten. Ordun, nahiz ta ostiko bat eman eta mina eman, hurrengo egunean berriro hartu soinua eta beste leku batera gindoazen, ez?

Miren Aranguren: Musika eskoletan emakume pila bat daude, pila bat, eta gero… ez? Aurrera jun ahala, adinean aurrera jun ahala, ba, geroz eta gutxiago ikusten ditugu, ez? Eta segun ze eszenetan geroz eta gutxiago, eta segun eta ze tokitan geroz eta gutxiago.

Maixa Lizarribar: Gu hasi ginenean jotzen eta gero plazetan azaldu zirenean bai Alaitz eta Maider eta bai Kristina eta Amaia, bua! ya ez ginan bakarrak! Ya ez ginan bakarrak. Emakume gehio etortzea eta azaltzea plazetan? Bai. Eta hor, hor sortzen dan beste gauza da, ba, konpetentzia, ez? Ze hori bai beti esaten zigutela, ez? Zuen konpetentzia, alkarren konpetentzia. Emakumeak gealako? Emakumeak gealako zen gure konpetentzia? Hori… Hori bai entzun behar izan dugula asko-asko-asko. Hori mutilekin ez da itten. Hori neskekin itten da.

Iratxe Retolaza: Badirudi emakumeak plaza hartzen baldin badu, izan behar duela ya kalitate haundiko eta zalantza gabeko kalitatearekin ari delako, ez? musikan edo instrumentu bat jotzen duelako eta abar. Eta gizonek jo dezakete instrumentu bat ikasten duten bitartean eta ikasi ahala, oso ondo ikasi arte. Egin dezakete ikasketa-prozesu hori oholtzan ere.

Miren Aranguren: Gizonei permititu zaizkie gauza asko oholtza gainean eta emakumeok izan ditugun piropo onenetakoak izan dira ba "ez du hain gaizki egiten emakume izateko". Eta hori, bueno, ba, da… hori ez ez dakit dan “mikro”, neretzat da ya “makro”,  makromatxismo, hori. Baina, bueno, jende askok hori oso errex esaten du, ez?

Iratxe Retolaza: Pentsa euskal musikan ze gizon ahots dauden. Batzuk oso onak, baina beste batzuk... ez dira... diot ez dira, instrumentu musikal bezala diot, e, ez dira ahots... ez dira, baina nortasun izugarria dute eta zera bat sortzen dute, ez? Baina egia da gizonei ez zaiela eskatzen jardunean ere ez dakit ze kalitate: a! ondo pasatzen ari da, funtzionatzen ari da, zerbait komunikatzen du... ba ongi etorria! Ez?

Maixa Lizarribar: Oain beiratzen deu eta esango deu: ba bai, ausartak izan ginen. Baino leheno esan dizut: eske hori in nahi genun. Hori nahi genun eta berdin zitzaigun zer esan edo zer kritikatu, ez? Abestu ere ez genun ondo abestuko, ikasten ari ginen, ez?

Miren Aranguren: Punkak edo beste eszena alternatibo batzuk eman diguten aukera hoixe da, ez? Ez dezula izan behar... bueno, ba, diba bat kantatzen eta oso-oso artista gitarra jotzen, ez? bueno, egin daitezkeela gauzak… edo musika egin daitekeela ere, ba, bueno, pues hiru akordekin eta buila pixka bat iten, ez?

Ainara Ortega: Demagun ez detela ikusi bateriajole emakumezkoik. Baina nik badakit bateria jo dezakedala. Hartu ta jo! “Jun ta jo” esaten zana. Ta apuntatu. Ta ibili. Ta ondo pasa. Ta elkartu.

Iratxe Retolaza: Espazio publikoa hartzen duen edozein emakumeren kasuan, bere jarduna epaitzen da bere jardunagatik eta gero bere gorputz-jarreragatik: dela jazkera, dela egoteko modua, dela loditasuna... dela... bai? berdin du.

Maixa Lizarribar: Ondo jo behar dezu, ondo kantatu behar dezu, guapa etorri behar dezu... e… potola ez dezu egon behar. Osea, hori dena. Hori dena, ez?

Iratxe Retolaza: Edo moja zara edo puta zara. Esan nahi dut, ez dago… ez? Edo lodiegi zaude edo argalegi zaude. Esan nahi dut… Bai? Edo gehiegi margotu da edo ez da margotu. Esan nahi dut… Ez? Hor berdin du zer egiten dezun, inoiz ez da... ez dezu ondo egingo.

Maixa Lizarribar: Eta gaur egun ere bai, e? Nik uste det badaola baita ere. Klaro, gauza da ba paso egiten dezun ala ez.

Utzi zure ekarpena

Gipuzkoako aldundia Kutxa Eusko Jaularitza