Idazketa-tailerra

Idazteko teknikei buruzkoa da bideo hau. Idazketa tailer bat sortzeko aholkuak ematen dituzte hainbat idazlek, ikasleen sormena akuilatzeko balio dutenak.

Mailak: Batxilergoa

Proiektuak: EIMA 2.0. Herritarren ahotsak: transmisioa ikasgelan

Ikasgaiak: Euskara eta literatura

Gaiak: Literatura

0 puntu 5 izarreko maximotik
0 iritzi guztira

Idazketa-tailer baterako aholkuak

Uxue Alberdi (Elgoibar, 1984): Ipuiak sortzeko modurik… edo sortzen ikasteko eta idazten ikasteko eta, bueno, dana ikasteko modurik onena kopiatzea dela iruditzen zait. Ezer ez degu sortzen. Beraz, hartuko nuke gustuko ipuin bat eta fijatuko nitzake nola egina dagon, zein dan estruktura eta zein dan erabili dun estrategia. Iruditzen zait hori gutxitan egiten degula. Hartzen ditugunean… Iruditzen zait idazleek asko egiten degula ikasteko eta kopiatzeko. Hori Harkaitz Canok beti esaten du: “idazle onek lapurtu egiten dute, txarrek kopiatu”. Orduan, ikasteko, lapurtzen ikasteko, kopiatu egin behar da. Eta zenbat eta gehiago eta sofistikatuago egin, ba, sormena deitzen zaio horri, ez?

Harkaitz Cano (Lasarte-Oria, 1975): Inportantea da ulertzea baita ere sortzaile gehienak –gehienak ez, denak– lapurrak ez badira, kleptomanoak direla. Hau da, kleptomanoa zein da? Kleptomanoa da ezin duena eragotzi lapurtzea eta badauka inpulso bat daramana gauzak lapurtzera. Ezin du ebitatu. Eta idazle batek berdin. Hainbeste gustatu zaio pelikula bateko dialogo zati bat, kantu zati bat, ipuin bat… hainbeste gustatu zaio, ze ezin baitu aguantatu hori berea ez izatea. “Desio dut hori nik idatzi izana. Desio dut personaje horren dialogo zati hori nire burutik atera izana”. Bueno, ez da atera, baina ez da ezer gertatzen. Hartu. Erabili eta eraldatu. Bersioneatu: aldatu lekuz, garaiz, personaiz… Dena idatzia izan da horrela: besteen zerbait gustokoa hartu eta eraldatu. Eraldatu, zure egin arte.

Uxue Alberdi (Elgoibar, 1984): Ez dakit, irakurri degu Danele Sarriugarteren `Erraiak´. Eta “saiatuko gara imitatzen bere idazkera?”. Ze idazkera oso berezia dauka. Ez? “Saiatuko gara hau imitatzen?”, adibidez. Edo, ez dakit, holako hamaika… ez dakit, hamaika ariketa. Ez? Irakurri dutenaren gainean azterketa eskatu beharrean edo galderak egin beharrean, ba, lan sortzaileak eskatu. Ba, adibidez, hori, ez? Bale, irakurri degu `Poza´. Bueno, orain egin dezagun hori tristurarekin. Kendu “poza” ta jarri “tristura”. Eta proposatu, ez dakit, ikasleei… tristura lotzeko, ba, nik egin det xomorro diferenteekin, ez? Ba, marigorringo poza, matxinsalto poza, iñurri poza, kilkerren poza... Zer dira poz hoiek, ez? Ba, hartu tristura eta hartu animaliak. Zer da saguxarraren tristura? Zer da balearen tristura? Zer da hartzaren tristura? Ez dakit, ez? Eta ia zer sortzen dan. Eta, orduan, kasu hortan, ez? ba, hamar bertso izateak ya estruktura bat ematen dio: badauka sarrera bat eta badauka ondorio bat. Ba hartu eta kopiatu. Hartu, zortzi poz izan beharrean, zortzi tristura mota zortzi animaliri lotuak. Eta gero, ba, sarrera bat eta amaiera bat. Adibidez, horrela sortu daiteke ipui bat. Edo zortzi beldur.

Yolanda Arrieta (Etxebarria, 1963): Gustoko bat hartu, olerki bat hartu –laburra, ahal dala–, adibidez, eta egiteko ariketa bat: ber-idazten jun. Lehenengo, aldatuko dut hitz bat edo izenak aldatuko ditut. Bigarrena, adjetiboak aldatuko ditut. Hirugarrena, aldatuko dut, ba, hasierako zerbait. Laugarrenean aldatuko dut bukaerako zerbait. Berridazten-berridazten jun, gauzak kentzen, aldatzen, kentzen, aldatzen –kendu, aldatu, biak–, harik eta hasieratik ezer berdina ez egon arte.

Uxue Alberdi (Elgoibar, 1984): Eta iruditzen zait, adibidez, irakasleen partetik proposamen polita litzakeela hartzea estrategia desberdinak dauzkaten bost ipuin eta klasean lantzea, ba, nola egin dituzten.

Yolanda Arrieta (Etxebarria, 1963): Istorio bati, liburu bati, beste amaiera bat asmatu, beste hasiera bat asmatu… Edo hartu liburu batetik, holan, ra! zabaldu, holan egin: tak! ba horko bi esaldi, edo esaldi bat, hartu, tak! beste esaldi bat, tak! beste esaldi bat, tak! beste esaldi bat. Eta oin denbora labur batean lotu hori. Holako gauza hoiek oso onak dira. Jartzen dute… entrenamendua. Jartzen dute… sormena bai, baina baita ere loturak, lotzea. Lotzea sortzea da.

Uxue Alberdi (Elgoibar, 1984): Hartu, ba, ez dakit, Alaine Agirreren `X hil da´. Obsesio bat kontatzen du. Bueno, “zuek badaukazue obsesiorik?”. Bale. “Idatziko ditugu hamar esaldi ahalik eta literarioenak, grazia daukatenak, zuen obsesioei buruz? Eta gero egingo dugu danon artean grabaketa bat eta egingo dugu cd bat obsesioz betea? Eta gero jarriko diogu musika eta batek egingo dio azala eta…?” Ez dakit, ez? Ba… gatza. Eta entusiasmo pixka bat.

Yolanda Arrieta (Etxebarria, 1963): Eta zentzumenekin ariketa asko egiten ditut. Ba, hori: koloreak deskribatzea eta baita ere emozioak deskribatzea. Emozioak deskribatzea: beste hiztegi bat egin behar dugu, esateko zer den hasarrea. Edo haserrea pertsona balitz, zelakoa izango litzateke. Edo binomio fantastikoa, Rodarik… egiten… egiten zutena. Da: zerikusirik ez daukaten bi objektu, bi gauza, hartu –betaurrekoak eta zerua, bai?– eta egin denbora labur batean… Hori esaten diet: “Ez eman zeuen buruai munduko denbora guztia. Ez. Jarri mobila –horixe daukate eta–, kronometratu, hiru minututan ia zer ateratzen dan”. Baina hiru minututan denbora guztian idazten egon behar duzu, idazketa automatikoa egiteko. Ze, bestelan, geuk erakutsi diegu dana ondo egin behar dala, ordun, autozentsuratu egiten dira “hau gaizki dago, hau gaizki dago, hau gaizki dago, hau gaizki dago” eta azkenean ez daukate ezer.

Harkaitz Cano (Lasarte-Oria, 1975): Idazle bat baita bada baita ere soziologo edo antropologo bat hartzen dituena, ba, perfil ezberdinetako pertsonajeak eta elkarrekin jartzen ditu. Batzutan laboratorio bateko ariketa bat bezala da, ez? Bueno, zer gertatuko litzateke halako kondiziotako halako garaitako halako parajetako pertsona bat maiteminduko balitz beste harako batekin? Ze hori da ia-ia kimika laborategi batean egindako esperimentu bat. Ez? Eta horrek eramaten zaitu, ba, batzuetan leherketa batera, beste batzuetan, ba, esaten genuena, ezusteko emaitza batera edo…

Yolanda Arrieta (Etxebarria, 1963): Edo identidadea. Eta mutila banintz? Edo neska banintz? Edo umea banintz? Eta oin amona banintz? Edo ama; hiru ume banezka? Jolastu beste bat izatera ere.

Harkaitz Cano (Lasarte-Oria, 1975): Nere lehenbiziko gomendioa, taillerrak ematen ditudanean, da: bale, hasiera, korapiloa eta bukaera. Orain segi. Beharbada, ipuin askoren hasiera bukaera da. Zuk kontatu duzu kontatu behar duzuna. Bai. Baina personajeari zer pasa zaio? Eta orain zer? Iritsi dira, zerbait gertatu da, zerbait zure ustez borobila, potoloa, bukaera. Bale, segi. Segi beste bi folioz. Ta gero zer? Beti zaude garaiz hasierakora bueltatzeko. Baina beharbada zuk bukaera zela uste zenuena hasiera besterik ez da.

Karmele Jaio (Gasteiz, 1970): Nik beti egiten dut aurrera. Hau da, aurrera… batzutan idazten hasten zara eta esaten duzu “hau ez da ona, idazten ari naizena” edo “hau… ez dakit nora noan” edo “hau ez da… ez naiz inora helduko”. Ez? Baina jarraitzen dut. Jarraitzen dut. Eta gero igual ez du balio ezertarako eta fuera, ez? Edo bai. Edo bide bat aurkitzen duzu eta botatzen dituzu hasierako ez dakit zenbat orrialde eta hasten zara hortik. Ez?

Yolanda Arrieta (Etxebarria, 1963): Baita ere erakusten zaie askotan “ipuin bat idatzi ezazu” eta, zera, eskema batekin. Batzuei laguntzen die eskemak, baina beste batzuei ez. Beste… beste bulkada batzuk behar ditugulako sortzeko, ezta? Horrek lagundu egiten du idatzita daukazuna ordenatzen, baina… Eta batzutan ateratzen da horrelaxe: aurkezpena, korapiloa, etena. Teknika bat gehiago da. Pasatzen da hori erabili dala eta saldu dala sormenaren izenean eta sormena hori baino kaotikoagoa da. Hori da egitura mota bat, baina egiturak daude… ba zenbakiekin ematen dizute egitura.

Harkaitz Cano (Lasarte-Oria, 1975): Eta gero dena da lanaren fruitu eta zoriaren fruitu pixka bat. Baina hori esango nioke, ez? Gero ez dela espero behar literatura liburuetan bakarrik egotea. Literatura kantuetan dago, literatura kaleko elkarrizketetan dago; derrepente random batean entzun dugun esaldi bat, lekuz kanpo, kontestuz kanpo, izan daiteke ipuin baten hasiera. Hori ere apropiatu eta guretzat hartu genezake.

Yolanda Arrieta (Etxebarria, 1963): Ezin da igerian ikasi ur barik ta salto egin barik uretara. Batzuetan bildurra emoten dau salto egiteak, baina, bueno, ikasi leike igerian apurka-apurka, hankak bustita ta… Hor ere neurria hartu behar da. Nik uste dut kendu behar dugula gauzak txarto egitearen zera hori, ezta? Dana perfekto egin behar dugu.

Harkaitz Cano (Lasarte-Oria, 1975): Eta batzutan ez dakizu zer den; ez dakizu idazten ari zarena kantu bat den, ez dakizu laburmetraje bat den, ez dakizu. Ta, orduan, gainera, konfunditu egiten zara. Ta idazten duzu poema bat eta gero jabetzen zara “A, ez, honek izan behar zuen ipuin bat. Konfunditu egin naiz”. Berdin da. Kontua da saiatzea, ez? Eta batez ere adi egotea. Eta adi bazaude, gero gauzak ikusten dituzu. Beraz, izango duzu zer idatzi.

Joan Mari Irigoien (Donostia, 1948): Irakurriz asko ikasten da. Nik emango nioke idatzi nahi duen norbaiti: irakurri, irakurri eta irakurri. Eta, ahal baldin bada, irakurketa hoiek gidatuak, dakien norbaitek gidatuak.

Bernardo Atxaga (Asteasu, 1951): Irakurriz ikasi egitten da, nahi gabe ere, umiak hizketan ikasten dun bezela edo kaligrafia egiten idazten –letra ondo itten– ikasten dan bezela. Eta hortikan aurrera, ba… hortikan aurrera, uste det, gogua besterik ez da.

Idatzitakoa ozen irakurtzea

Yolanda Arrieta (Etxebarria, 1963): Idazketa tailer guztietan beroketak egiten ditugu bixkorrak, ahoz, idatziz, bixkor, dinamikan, eta gero idatzitako guztia irakurri egiten da. Bueno, guztia edo… Talde haundia bada, danena ezin da irakurri, ze bestelan makaldu egiten da dinamika. Ordun, txandatuz eta hola. Baina egindakoa irakurri egiten dabe. Bai. Bat, oinarrian konturatzen dira “Eske ez zaio entzuten!”, “Altuago egin beharko dozu ba”, “Eske bixkorregi… ez diot piperrik ulertu!”, “Ia”. Eta orduan egiten ditugu: a, e, i, o, u, u, o, i, e, a. Danok. Holakoak tarteka eta benga! Egia da lotsatu egiten direla hasieran norbere gauzak-eta direlako, baina gero erronka bihurtzen da. Eta gero, lehenengo egunean inork ez du eskua jasotzen eta bosgarren egunean…

Uxue Alberdi (Elgoibar, 1984): Asko gustatzen zait boz gora irakurtzea. Hori egia da. Eta iruditzen zait hori ere oso gutxi lantzen dan zerbait dala. Oso gutxi… Adibidez, Frantzian edo Iparraldean bertan askoz hobeto irakurtzen dute eta lantzen dute ume-umetatik jendaurrean hitz egitea eta irakurtzea. Eta igerri egiten da. Ez da lotsatzen ditun zerbait. Eta, aldiz, hegoaldean, ba…. pff! Ba, da inglesarekin bezela, ez? Ondo ahoskatzeak lotsa ematen digu.

Harkaitz Cano (Lasarte-Oria, 1975): Zuk ahoz gora ez baduzu irakurtzen, beharbada ez zara jabetzen koma baten garrantziaz edo arnasak zenbateraino ematen duen edo. Ez? Boz gora irakurtzeak balio du ez bakarrik konturatzeko idatzi duzunak zentzua duen edo ez, ridikulo sentitzen zaren hori irakurtzen edo ez, edo egundoko pellokeria dan edo benetan hunkitzen zaituen hori irakurtzeak. Ez bakarrik hori, baizik eta konturatzen zara zure arnasaren muga non dagoen. Ez? Orduan, puntuazioa ikasteko, irakurri behar da ahoz gora.

Yolanda Arrieta (Etxebarria, 1963): Irakurtzen duzuna mezu bat da eta ikasi behar dugu besteengana zelan heldu behar dugun, ze garrantzia daukan gorputz-adierazpenak, begiek, hizkuntzaren isiluneak... komak, puntuak, puntu eta komak. Hoiek danak baten batek asmatu zitun, ez bakarrik hor dotore egoteko, baizik eta gorputzeko arnasa eta pentsamentua antolatzeko.

Utzi zure ekarpena

Gipuzkoako aldundia Kutxa Eusko Jaularitza