Iritziak eta argudioak

Argudioak eta iritziak aztertzeko balio du bideo honek: zer ezaugarri dituzten eta zer formula erabiltzen diren. Horretarako, Ahotsak.eus proiekturako elkarrizketatutako hainbat lagunen iritziak erabili ditugu.

Mailak: DBH

Proiektuak: EIMA 2.0. Herritarren ahotsak: transmisioa ikasgelan

Ikasgaiak: Euskara eta literatura

Gaiak: Ahozko testu-generoak

0 puntu 5 izarreko maximotik
0 iritzi guztira

Euskaldunon konplexuak

Mikel Urdangarin (Zornotza, 1971): Uste dot euskaldun kopurua igo dala eta euskararekiko harremana leundu in dala. Esan nahi dot, lehen… erdaldun dan jendeantzat ere uste dot euskararen presentzia ohikoagoa egin dala, ezta? jende horrentzat. Arroztasun sentimendu hori gutxitu egin dala. Arroztasun sentimendu hori diluitu egin biharko da egunen baten, ezta? Nolabaitteko herri elebidun bat ezagutzeko, ba, pausuak emon behar dira eta hoietako bat hori da, ezta? Lehenengo eta behin euskaldun ez dan jendeak arroztasunez ez begiratzea euskaldun mundua. Hori gertatu izan da asko. Oraindik ere bada hola bizi dauenik, baiña zorte apur bategaz marginala bihurtuko da denboraz jende hori, belaunaldi berriek bultzatuta. Etorriko dire garai hobiak, nik uste, baldin eta erabaki ausartak hartzen badie, baldin eta konplejurik gabeko erabakiak hartzen badie eta, batez be, guk, euskaldunok, konpleju barik jokatzen badogu bizitzan. Hori ezinbesteko ariketa da. Esan nahi dot… Uste dot gure… euskaldunak bai hamen, Gasteizen, bai Zorrontzan, bai edozein Euskal Herriko txokotan, daukagun etsairik haundiena da geure burua. Ez Espaiñia, ez Madrilen hartzen diren legeak, onartzen diren legeak. Etsairik nagusiena, iñoiz izan bagenu, Frankismo garaian eta beste sasoi batzutan oso modu, gaiñera, zehatzean, ezta? identifikatu ahal bada kanpoan egon zala etsaia, gaur egun etsaia barruan dago eta gu gara. Eta “gu” hori da “gu” akonplejatu bat; da guk euki geinkenik eta handicapik haundiena. Eta aldi berean esaten dozu: “Baiña hortxe dago giltza eta hortxe dago soluziñoa”. Euskaldun bat akonplejatuta sekulako trajedia da.

Hizkuntza-ereduak

Ruben Sanchez (Gasteiz, 1975): A ereduan ikasi duzu edo B ereduan ikasi duzu eta gero eskatzen dizute euskara mail bat ez daukazuna, ezin izan duzuna hartu. Hori da desastre bat. Eta gaur egun oraindik ere Gasteizen A ereduko eskola bat baino gehiago dago. Eta, orduan, esaten duzu: joe, ze kulpa daukate hemen ikasten ari direnek? Ez daukate errurik. Eta gero aterako dira hemendik eta ez dakite euskara. Eta hori beraientzako da arazo bat; arazo bat lan egiteko, arazo bat komunikatzeko jente batekin, arazo bat zure inguruan gertatzen ari dan kultur batekin, ezin duzulako ulertu. Gu orain ari gara egiten bi laburmetrai eta gurekin dagoenetako batek ez daki. Eta, orduan, bueno, guk berarekin hitz egiten dugu erderaz, baina igual gu biok euskaraz ari gara eta berak etengabe dauka gabezi hori. Ez? Hutsune hori. Eta ze kulpa dauka? Egin ahal du, jakina, ahalegina ikasteko, baina askotan ere nik uste dut mundu euskaltzaletik oso arin esaten dela hori. Hizkuntza bat ikastea, hizkuntza gutxitu bat ikastea, ez da… a! Ez. Inbertitu behar duzu denbora eta diru pila bat! Ez da debalde! Nere arreba joan zen Bartzelonara eta lehenengo egunetik bazeukan katalana ikasteko aukera debalde. Hemen ez dago hori! Hemen zure dirua eta denbora dezente inbertitu behar duzu euskara ikasteko. Hau da, ez da… “Joe, ba ikasi!”; “Joe, ba, ikasi? Ba ikasi zuk txinera!”. Ez? Osea, neri… Jakina, hemengo hizkuntza da, hemengo, hemengo eta hemengo eta… baina zuri ez badizute eskolan eman eta zure etxean ez badago euskararen aldeko jarrerarik, ba, zu apartatu zaituzte mundu horretatik, eta gero esaten dizute ikasteko.

Kultur-eredu globalizatuak

Onintza Enbeita (Muxika, 1979): Geur egun 16-17-18… 20 urte dekozen edonok –40 dekozenak be bai– ikusten deu “Mujeres y hombres y viceversa”, entzuten dauen musikie ehuneko larogeta hamar inglesez edo gaztelaniaz da –Saihestezine da! Zuk irratixe ipintten badozu, denda batera bazoaz, edozein lekuten musika hori dau–, ikusten dauzen pelikulen ehuneko ehun praktikamente dire gaztelaniaz eta, ziñera joaten bazara, Hollywood-eko eredu konkretu batekoak, irakurten dabezen liburuen ehuneko ez dakit zenbat dire erderaz edo inglesez edo… euskeraz ez. Orduen, klaro, gure badozu bere modie beste bat izetie, ba, modie zerk sortzen deu? Ba, guzti horrek. Orduen, hori ez badogu aldatzen, ba, joango dire gurie ez dan beste moda batera. Eta da… saihesteziñe. Hamabost urtegaz danok joan gara modara, e! Nik hamabost urtegaz entzuten neuen Su ta Gar, entzuten neuen Negu Gorriak eta ez dakit zer. Orduen, klaro, oin beste batzuk die. Eta hamabost urtegaz danok segidu dotseu modieri. Klaro, gure sasoien zan superguay estilo hori jerse haundidxek, ez dakit zelako prakak… tipo makarrilla edo holan. Eta oin, ba, hori, adibidez, aldatu ein da eta oin hori ez da modan dauena. Eta oin modan dauena, ba, ez dire ez dakit zelako euskal taldiek. Eta gero, klaro, euskal taldiek burue ataraten badabe, juango gara atzetik eta ebai eingo dotsegu esaten komerzialak diela. Eta, orduen, gure mundu txiki hau –ze hiru milloi gara dan-dan-danok kontuten hartute ta hortik euskeldunek izengo gara milloi bet–, klaro, gure mundu txiki hau guk mugatzen badogu eta guk esaten badogu hau bai eta hau ez, iñok ez dau… modie iñok ez deu segiduko. Ta gero Euskal Telebistak eitten dauen gauze bakarra bada Telecincok eitten dauzen programak imiteu, Gu ta gutarrak eta ez dakit zer…! Emoten dabezen ereduek dire atze-atzeka jausteko modukoak. Ba, zer leporatuko dotset nik hamabost urteko bateri? Eske “modie segitzen dozu”. Onbre, klaro. Klaro! Neuk be segitzen neuen hamabost urtegaz! Eta oin be bai geuze askotan. Eta, orduen, nik uste dot hor batzutan euskeldunen akatsa-edo dala pentsetan dogu modiek ez doskule eragiten eta eragiten dau, klaro. Eta gu bizi gara bi estatu haundi-haundi-haundi eta zentralistaren erdidxen.

Look abertzale” erreportajea

Gorka Artetxe (Hendaia, 1987): “La Semaine du Pays Basque” astekarian agertu zen titularra, ez,“Look abertzale” jartzen zuena, eta bertan abertzaleen look berezi bat aipatzen zuten. Gero horri buruz egin zuten artikulua biziki gaizki egiña, funtsik gabekoa edo sakontasunik gabekoa, oso ariña eta oso… Aurreiritzi ainitz erabiltzen zituen eta egitzat jotzen zituen aurreiritzi ainitz. Beraz, aski lotsagarria iruditu zitzaidan. Bai, pentsatzen dut egin zitekeela artikulu aski interesgarri bat horri buruz, ez dakit, datu batzuk erabiliz. Edo umoretik hartuz gero, egin zitekeen. Ez dakit. Egin zitekeen beste molde batean, baina egin zuen moldean… Hasteko, titularraren gainean emana zen: look/itxura; artikulu hori irakurriko zuten euskal abertzaleek ulertu ahal izateko zer zen look hitza. Horrekin hasten zen eta hori zen euskaraz idatzitako hitz bakarra. Eta beste erreferentzia guztiak, bueno, aski lotsagarriak. Adibidez, bizarra zergatik uzten zuten abertzaleak: ba, ekintza bat egin eta hurrengo egunean bizarra moztu eta itxura desberdina ukan ahal izateko. Lokarriak zergatik sartzen zituzten zapatetan: ekintza bat egin eta korrika fite joan ahal izateko. Mais, hola, testualki hola idatzia zen. Beste bat zen: begirada batekin aski da ulertzeko pertsona baten reibindakazio politiko globala. Begirada batekin. Hola. Zer reibindikazio eta hori ez zuen aipatzen. Hori, […] aski lotsagarria eta euskal abertzale munduaren irudi biziki… ez dakit, biziki itxia, biziki… ez dakit… Bai, eta artikulua adibidez hasten zen esanez: “kalean aurki ditzakezue, gurutzatu ditzakezue”.

Gizonen sexualitate-eredua

Uxue Alberdi (Elgoibar, 1984): Sexualitate maskulinoa oso presente dago. Ez dago besterik inguruan. Baina zer da presente dagona? Benetan plazerra da presente dagona? Benetan…? Iruditzen zait gizon askok gozatu ahalko luketela gozatzen dutena baino askoz ere gehiago. Baina beraiek jaso duten sexualitate eredua eta gaur egun pixka bat… ez? Ez det nik pornoaren kontra hitz egingo, inundik inora, baina dagon eredu nagusia zein da? Eta zer ematen digu horrek? Eta, adibidez, ba, bertsotan nesken artean sexualitateaz pila bat eta erotikaz kantatzen degu pila bat. Eta igual hor askatu gera, hor sentitzen geralako seguru, badakigulako zertan ari geran: ari gera konpartitzen, ari gera elkar ezagutzen. Eta tartean, esan nahi det, bollerak eta heteroak eta danak. Baina ez da gizonekin bezela. Askotan sentitzen degu: “buf! hau esaten baldin badet, gero zer erantzun etorriko da? Nola ulertuko du publikoak?”. Hor uste det… zein… ez dakit ze artistak esaten zun, baina feminismoarentzako gorputzaren errepresentazioa beti izan dela gatazkatsua, bi indar kontrajarri daudelako nolabait. Batetikan, autorrepresentazio beharra, behar haundia daukagula ez gaitzaten kanpotik irudikatu, eta guk esateko nolakoa dan gure sexualitatea, nolakoa dan gure gorputza, nola sentitzen degun. Baina, bestetik, autorrepresentazio horrek edo representazio horrek beti dauka modu sexistan irakurtzeko arriskua. Eta, orduan, beti horrekin gatazkan edo kontzientzia horrekin ari gera, bertsotan ari geranean edo idazten ari geranean. Nik beti esaten det, iruditzen zait, adibidez, gure literaturan erotikak oso pisu txikia dauka. Gizonenean ere bai, e! Oso-oso txiki… –batez ere gizonenean esango nuke– oso txikia. Eta nik sinisten det benetan idazle hoien bizitzetan erotikak beste leku bat daukala, literaturan daukana baino haundiagoa, baina bada halako terreno bat ihes egiten dioguna. Iruditzen zait.

Utzi zure ekarpena

Gipuzkoako aldundia Kutxa Eusko Jaularitza